Kwa nini upele wa nguruwe unahitaji kutibu kundi lote, si wagonjwa wanaoonekana tu?

Kwa sababu upele huenea haraka kwa mguso wa moja kwa moja, na nguruwe wasioonyesha dalili wazi wanaweza kuwa tayari wameambukizwa katika hatua za mwanzo. Kutibu wachache tu kunaacha chanzo cha maambukizi mapya kwenye kundi.

Ni tofauti gani kati ya dalili za upele na za chawa?

Upele husababisha ngozi kuwa nene, kavu na kukunjamana kwa muda, hasa masikioni, kutokana na utitiri wanaochimba chini ya ngozi. Chawa huonekana wazi kwa macho wakikimbia juu ya ngozi bila kusababisha unene mkubwa wa ngozi, ingawa wote wanasababisha kujikuna.

Sura 15 · Ufugaji wa Nguruwe

Vimelea vya Nje: Upele wa Nguruwe (Mange) na Chawa

Upele wa nguruwe ndio vimelea vya nje vya kawaida zaidi, mara nyingi hupuuzwa mpaka umeenea kundi zima.

Malengo ya kujifunza

Baada ya kusoma sura hii, utaweza:

Kutambua upele wa nguruwe (mange) kwa dalili za wazi.
Kuelewa kwa nini upele huenea haraka kwenye kundi lenye msongamano.
Kutibu nguruwe na banda kwa pamoja.
Kuzuia upele kurudi baada ya matibabu.

Upele wa nguruwe (Sarcoptic Mange)

E-01

Upele wa NguruweSarcoptic Mange

KisababishiUtitiri wa <em>Sarcoptes scabiei</em>

Umri unaoathirikaUmri wote; vichanga na wachanga huathirika vibaya zaidi

Kasi ya kueneaWastani hadi haraka; huenea ndani ya wiki chache kwenye kundi

Vifo vinavyotarajiwaVifo vichache moja kwa moja; hasara kuu ni ukuaji na ubora wa ngozi

Dalili unazoziona

Kujikuna sana dhidi ya kuta, nguzo au sakafu, hasa masikioni, shingoni, na kwenye mikono ya mbele.

Ngozi huwa nene, kavu, na kukunjamana (kama gome la mti) katika hali za muda mrefu, hasa masikioni ambako magamba meupe-kijivu huweza kuonekana wazi.

Nguruwe hukonda, hukua polepole, na hutotulia, hasa usiku.

Unachokiona ukipasua nguruwe aliyekufa

Vimelea hivi ni vya nje, kwa hiyo uchunguzi wa maiti hauonyeshi mengi zaidi ya ngozi nene na iliyokunjamana katika sehemu zilizoathiriwa sana.

Namna unavyoenea

Utitiri huyu huchimba chini ya ngozi na kutaga mayai humo, akisababisha muwasho mkali. Huenea kwa mguso wa moja kwa moja kati ya nguruwe, hasa wanapolala pamoja, na kwa mazingira ya banda yaliyochafuliwa.

Jinsi ya kuutofautisha na magonjwa yanayofanana

Upele hutoa ngozi nene, kavu, na kukunjamana kwa muda, tofauti na Erysipelas inayotoa vipele vilivyoinuka vya umbo la almasi bila muwasho mkubwa wa kujikuna. Chawa huonekana wakikimbia kwenye ngozi bila kusababisha unene wa ngozi kama huu.

Kinga

Kagua ngozi ya nguruwe wote kila mwezi, hasa masikioni na shingoni.
Punguza msongamano; upele huenea haraka zaidi kwenye kundi lililobanana.
Tenga na ukague nguruwe wapya kabla ya kuwachanganya na kundi.
Safisha na kausha banda mara kwa mara; utitiri huweza kuishi kwenye mazingira kwa siku kadhaa nje ya mwili wa nguruwe.

Matibabu

Lazima utibu nguruwe wote wa kundi kwa wakati mmoja, hata wale wasioonyesha dalili, kwa sababu upele huenea haraka na wanaoonekana wazima wanaweza kuwa tayari wameambukizwa.

Dawa za kunyunyizia au za sindano (ikiwemo ivermectin) zilizosajiliwa kwa nguruwe hutumika. Dozi na muda wa matibabu hutofautiana kwa bidhaa na uzito wa nguruwe. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TMDA na ushauri wa daktari wa mifugo au afisa mifugo wa eneo lako.

Rudia matibabu baada ya siku 10 hadi 14 kwa sababu dawa nyingi hazitui mayai.

Safisha na weka dawa bandani wakati huohuo wa kutibu nguruwe.

Makosa ya kawaida

Kutibu wagonjwa tu bila kundi zima, hivyo ugonjwa unaendelea kuenea kutoka kwa waliobaki bila matibabu.
Kutibu mara moja tu bila kurudia baada ya siku 10 hadi 14.

Hatua za haraka mlipuko ukitokea

Tibu kundi lote siku hiyohiyo.
Safisha na weka dawa bandani.
Rudia matibabu baada ya siku 10 hadi 14.
Punguza msongamano kuzuia kurudia.

Chawa wa nguruwe

Chawa wa nguruwe (Haematopinus suis) ni vimelea vikubwa vinavyoonekana kwa macho, tofauti na utitiri wa upele. Wanakaa kwenye ngozi, hasa nyuma ya masikio, shingoni, na kati ya miguu, wakinyonya damu.

Dalili ni kujikuna, ngozi kuwaka na wakati mwingine kutokwa damu kidogo mahali wanapouma. Chawa wanaonekana wazi kwa jicho la kawaida wakikimbia kwenye ngozi, tofauti na utitiri wa upele usioonekana bila kioo cha kukuza.

Kagua kwa kugawanya ngozi nyuma ya masikio na shingoni; chawa na mayai yao (nits) meupe yanaweza kuonekana yamekwama kwenye manyoya.
Tibu kwa dawa zilezile zinazotumika kwa upele (ivermectin na nyinginezo); mara nyingi dawa moja hufanya kazi dhidi ya vyote viwili.
Safisha banda na fito za kulala pamoja na kutibu nguruwe.

Muhtasari wa sura

Upele wa nguruwe hutoa ngozi nene, kavu na kukunjamana, hasa masikioni; kujikuna ni ishara ya kwanza.
Lazima kutibu kundi lote kwa wakati mmoja, si wagonjwa wanaoonekana tu.
Matibabu ya upele na chawa yarudiwe baada ya siku 10 hadi 14 kwa sababu mayai hayafi.
Msongamano huongeza kasi ya kuenea kwa upele kwenye kundi.
Chawa huonekana wazi kwa macho tofauti na utitiri wa upele.

Maneno muhimu na maana zake

Sarcoptic mangeUpele wa nguruwe unaosababishwa na utitiri wanaochimba chini ya ngozi.

NitsMayai ya chawa yanayoshikamana na manyoya/ngozi.

IvermectinDawa inayotumika sana dhidi ya minyoo na vimelea vya nje ya nguruwe.

Maswali ya kujipima

Kwa nini upele wa nguruwe unahitaji kutibu kundi lote, si wagonjwa wanaoonekana tu?
Ni tofauti gani kati ya dalili za upele na za chawa?

Majibu

Kwa sababu upele huenea haraka kwa mguso wa moja kwa moja, na nguruwe wasioonyesha dalili wazi wanaweza kuwa tayari wameambukizwa katika hatua za mwanzo. Kutibu wachache tu kunaacha chanzo cha maambukizi mapya kwenye kundi.
Upele husababisha ngozi kuwa nene, kavu na kukunjamana kwa muda, hasa masikioni, kutokana na utitiri wanaochimba chini ya ngozi. Chawa huonekana wazi kwa macho wakikimbia juu ya ngozi bila kusababisha unene mkubwa wa ngozi, ingawa wote wanasababisha kujikuna.

Marejeo ya kuaminika

Straw, B. E. na wenzake (wahariri). Diseases of Swine.
FAO. Miongozo ya udhibiti wa vimelea vya nje vya nguruwe.
TVLA. Miongozo ya udhibiti wa upele na chawa wa mifugo.

Rudi kwenye ukurasa mkuu wa kitabu ↑ Rudi juu