Mfugaji anayechanganya feed nyumbani anahitaji kujua kazi ya kila ingredient, si jina lake tu. Batch za pumba au mashudu zinaweza kutofautiana kwa protein, fibre, mafuta na unyevu. Ration inayofanya kazi mwezi huu inaweza kuhitaji marekebisho ikiwa supplier au quality imebadilika.

Vyanzo vya nishati

Mahindi. Ni chanzo kizuri cha nishati na hutumika kwa kiwango kikubwa kwenye ration nyingi. Changamoto kubwa ni bei na hatari ya ukungu/mycotoxins ikiwa yamehifadhiwa na unyevu. Mahindi yenye harufu ya ukungu, rangi isiyo kawaida au chembe zilizooza yasitumike kwa sababu tu ni ya bei ya chini.

Pumba za mahindi. Ni by-product yenye nishati na fibre kuliko grain nzima. Ubora hutofautiana kulingana na milling process. Pumba nyingi sana huweza kushusha nutrient density.

Pumba za mpunga/rice bran. Ina nishati na mafuta lakini inaweza kuharibika/rancid haraka ikiwa imehifadhiwa vibaya. Nunua kiasi kinachoweza kutumika kabla hakijapoteza ubora.

Wheat pollard/bran. Ni ingredient muhimu kwenye ration nyingi za farm. Ina fibre na protein zaidi kuliko maize grain, lakini quality hutofautiana. Inaweza kusaidia kupunguza utegemezi wa mahindi ikiwa bei na upatikanaji ni mzuri.

Cassava. Mizizi iliyosindikwa vizuri inaweza kutoa nishati. Cassava mbichi au iliyosindikwa vibaya inaweza kuwa na compounds za cyanide; kukaushwa/processing sahihi na formulation ya kitaalamu ni muhimu. Cassava ina protein kidogo, hivyo haiwezi kuchukua nafasi ya protein source.

Viazi vitamu. Mizizi na baadhi ya sehemu za mmea zinaweza kutumika kama supplement baada ya kuandaliwa vizuri. Unyevu mwingi unamaanisha kilo moja ya fresh material si sawa na kilo moja ya dry concentrate.

Molasses. Hutoa energy na huongeza palatability na kupunguza vumbi kwenye feed. Ikizidi inaweza kusababisha feed kushikana, diarrhoea au handling problems. Tumia kwa kiwango kinachopendekezwa kwenye formula, si kumwaga kwa makadirio.

Vyanzo vya protini

Mashudu ya alizeti. Yanapatikana maeneo mengi ya Tanzania na ni chanzo muhimu cha protein. Fibre inaweza kuwa juu kulingana na kiasi cha maganda, hivyo quality ya mashudu inabadilisha thamani yake kwa piglets dhidi ya growers/sows.

Soybean meal. Ina protein yenye amino acid profile nzuri na hutumiwa sana kwenye feeds za monogastric. Soya mbichi ina anti-nutritional factors; roasting/toasting sahihi ni muhimu. Soya iliyochomwa kupita kiasi pia hupunguza ubora wa protein.

Fish meal/dagaa. Ina protein nzuri na madini, lakini quality hutofautiana sana. Chumvi nyingi, mchanga, uchafu au rancidity hupunguza thamani. Kiwango kikubwa sana kinaweza kuongeza gharama na wakati mwingine kuathiri harufu ya nyama. Nunua kutoka chanzo cha kuaminika.

Blood meal. Ina protein nyingi lakini amino acid balance na digestibility hutegemea processing. Usitumie kama substitute kubwa ya protein nyingine bila formulation ya kitaalamu. Chanzo lazima kiwe salama, kisheria na kisichoongeza biosecurity risk.

Madini na premix

Limestone. Chanzo cha calcium. Haitoi phosphorus ya kutosha peke yake.

Bone meal/DCP. Hutoa calcium na phosphorus, lakini ubora na usalama wa chanzo ni muhimu. Products za animal origin zinaweza kuwa na biosecurity restrictions kulingana na mazingira; fuata ushauri na taratibu za eneo.

Premix. Hutoa vitamins na micro-minerals kwa kiwango kidogo. Tumia inclusion rate ya manufacturer. Kupunguza kwa nusu ili “iishe polepole” kunaweza kusababisha deficiencies; kuongeza mara mbili kunaweza pia kuwa hatari.

Chumvi. Sodium na chloride ni muhimu lakini excess salt ni hatari hasa ikiwa maji hayapatikani. Pima kwa scale, usitumie kiganja.

Malighafi hatarishi zikisimamiwa vibaya

1. Feed yenye ukungu au mycotoxins – inaweza kuathiri growth, liver, reproduction na immunity.
2. Kitchen/hotel waste – inaweza kubeba pathogens na vitu visivyofaa. Sheria na biosecurity za eneo lazima zizingatiwe; swill yenye animal products ina hatari kubwa hasa kwa ASF.
3. Cassava mbichi/processing duni – hatari ya cyanogenic compounds.
4. Soya mbichi – anti-nutritional factors.
5. Fish meal yenye chumvi/uchafu mwingi – nutrient imbalance na poor quality.
6. Oilseed cakes za quality isiyojulikana – fibre, toxins au contamination inaweza kuwa juu.
7. Feed iliyolowa – huharibika haraka na kuvutia nzi/panya.