Sura ya 19

Magonjwa ya Kabichi, Vitunguu, Karoti, Mbogamboga za Majani na Viungo

Mboga za majani na balbu zina magonjwa yanayoathiri moja kwa moja sehemu inayouzwa.

Malengo ya kujifunza

Baada ya kusoma sura hii, utaweza:

Kutambua magonjwa makuu ya kabichi, vitunguu na karoti.
Kuelewa nafasi ya mbegu na kitalu katika magonjwa ya mboga.
Kujua hatua za kupunguza kuoza kwa balbu wakati wa hifadhi.
Kutambua magonjwa ya viungo na mbogamboga za majani.

Magonjwa ya kabichi na jamii yake

KB-01

Kuoza kweusi kwa kabichiBlack Rot (Xanthomonas campestris pv. campestris)

ZaoKabichi, sukuma wiki, figili, brokoli

Kimelea / chanzoBakteria Xanthomonas campestris pv. campestris

Sehemu inayoathirikaMajani na mfumo wa mishipa

Mazingira yanayochocheaMvua ya upepo, unyevu, mbegu iliyoathirika, kitalu chenye msongamano

Dalili za awali na za hatua za juu

Dalili ya kipekee ni umbo la V la njano kuanzia ukingo wa jani kuelekea ndani, na ncha ya V ikielekea shina. Ndani ya eneo la njano, mishipa ya jani huwa myeusi.

Ukikata shina, unaona pete nyeusi kwenye mishipa. Katika hali kali, majani hudondoka na kichwa cha kabichi hushindwa kufunga au huoza. Ugonjwa huu ndio unaosababisha hasara kubwa zaidi kwa wakulima wa kabichi wa nyanda za juu.

Mzunguko na namna ya kuenea

Bakteria huishi kwenye mbegu, mabaki na magugu ya jamii ya kabichi.

Huingia kupitia matundu ya majimaji kwenye ukingo wa jani na kupitia majeraha. Mvua ya upepo na kumwagilia juu husambaza. Kitalu chenye msongamano ndipo maambukizi mengi huanzia.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Black rot hutoa umbo la V lenye mishipa myeusi. Downy mildew hutoa madoa ya njano yenye pembe na utando chini. Upungufu wa nitrojeni hutoa njano ya usawa bila mishipa myeusi.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Umbo la V pamoja na mishipa myeusi ni ushahidi wa kutosha. Kipimo cha mtiririko kwa shina.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Tumia mbegu iliyothibitishwa; mbegu ndicho chanzo cha msingi.
Tibu mbegu kwa maji ya moto kwa kufuata utaratibu uliopendekezwa ikiwa unatumia mbegu ya kuokoa.
Weka mzunguko wa angalau misimu miwili ukiepuka jamii ya kabichi.
Ondoa magugu ya jamii ya kabichi.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Epuka kumwagilia juu ya majani; tumia umwagiliaji chini.
Usifanye kazi kitaluni au shambani wakati majani ni mabichi.
Ng’oa miche yenye dalili kitaluni; usipandikize miche yenye shaka.
Hakuna dawa inayotibu; dawa za shaba zinaweza kupunguza kuenea kwa uso.

Udhibiti baada ya kuvuna

Ondoa mabaki. Usitumie mbegu kutoka mimea iliyoathirika.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kupandikiza miche yote kutoka kitalu bila kuchagua.
Kumwagilia kitalu kwa kunyunyizia juu asubuhi na jioni.
Kutumia dawa ya kuvu kwa ugonjwa wa bakteria.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Mbegu iliyothibitishwa au iliyotibiwa kwa maji ya moto, kitalu chenye nafasi na umwagiliaji chini, kuchagua miche, mzunguko, na kuepuka kufanya kazi wakati wa unyevu.

KB-02

Ukungu wa chini wa kabichiDowny Mildew of Brassicas

ZaoKabichi na jamii yake

Kimelea / chanzoOomycete Hyaloperonospora

Sehemu inayoathirikaMajani, hasa ya miche

Mazingira yanayochocheaBaridi na unyevu wa juu; kitalu chenye msongamano; umande wa muda mrefu

Dalili za awali na za hatua za juu

Madoa ya njano yenye pembe huonekana juu ya jani. Chini ya jani, utando mweupe hadi kijivu huonekana wakati wa unyevu wa asubuhi.

Kwenye miche, ugonjwa unaweza kuua au kudumaza. Kwenye kabichi kubwa, madoa meusi huonekana kwenye majani ya nje na wakati mwingine ndani ya kichwa, jambo linalopunguza thamani.

Mzunguko na namna ya kuenea

Kimelea huishi kwenye mabaki na magugu ya jamii ya kabichi.

Zoospora huhitaji maji juu ya jani. Kitalu chenye msongamano na umande ni mazingira bora.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Ukungu wa chini hutoa utando chini ya jani. Black rot hutoa umbo la V na mishipa myeusi. Alternaria hutoa madoa yenye pete zilizopangwa.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Utando chini ya jani asubuhi ni ushahidi.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Panda kitalu kwa nafasi ya kutosha.
Tumia aina zenye ustahimilivu.
Ondoa mabaki na magugu ya jamii ya kabichi.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Mwagilia asubuhi ili majani yakauke kabla ya usiku.
Punguza msongamano kitaluni.
Dawa maalum za oomycetes hutumika kwa kinga kitaluni. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA na zingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.

Udhibiti baada ya kuvuna

Ondoa majani ya nje yaliyoathirika kabla ya kuuza. Hifadhi kwenye baridi.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kulea miche kwa msongamano mkubwa kwa matumaini ya kupata miche mingi.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Nafasi kitaluni, umwagiliaji wa asubuhi, aina inayostahimili, na dawa maalum kama kinga kitaluni.

Magonjwa ya vitunguu

VG-01

Ukungu wa chini wa vitunguuOnion Downy Mildew (Peronospora destructor)

ZaoVitunguu

Kimelea / chanzoOomycete Peronospora destructor

Sehemu inayoathirikaMajani na shina la maua

Mazingira yanayochocheaUnyevu wa juu, umande wa muda mrefu, joto baridi la nyuzi 10 hadi 20; maeneo ya umwagiliaji ya nyanda za juu

Dalili za awali na za hatua za juu

Sehemu za majani hupata rangi ya kijani hafifu au njano zenye umbo la mviringo mrefu. Wakati wa unyevu, utando wa rangi ya zambarau hadi kijivu huonekana juu ya sehemu hizo.

Sehemu zilizoathirika hupinda na kukauka, na jani zima linaweza kuanguka. Balbu hubaki ndogo na haziwezi kuhifadhiwa vizuri kwa sababu shingo hubaki laini.

Mzunguko na namna ya kuenea

Kimelea huishi kwenye balbu zilizoathirika, mabaki na vitunguu vya kujitokeza.

Zoospora huhitaji maji juu ya jani. Mzunguko hukamilika ndani ya siku kumi hadi kumi na sita.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Ukungu wa chini hutoa utando wa zambarau juu ya sehemu iliyoathirika. Purple blotch hutoa madoa yenye pete na katikati ya zambarau. Kuungua kwa ncha kutokana na chumvi huanzia ncha bila utando.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Utando wa zambarau wakati wa unyevu ni ushahidi.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Tumia mbegu au vitunguu vya kupanda visivyoathirika.
Weka mzunguko wa mazao wa misimu miwili au zaidi.
Panda kwa nafasi inayoruhusu hewa.
Ondoa vitunguu vya kujitokeza na mabaki.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Mwagilia asubuhi na epuka kunyunyizia juu jioni.
Fuatilia kila wiki wakati wa unyevu.
Dawa maalum za oomycetes hutumika kwa kinga. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA na zingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.

Udhibiti baada ya kuvuna

Kausha vitunguu vizuri hadi shingo iwe kavu kabisa kabla ya kuhifadhi. Balbu zenye shingo laini zitaoza.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kutumia dawa ya kuvu ya kawaida.
Kuhifadhi vitunguu ambavyo shingo bado ni laini.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Mbegu safi, mzunguko, nafasi, umwagiliaji wa asubuhi, dawa maalum kwa kinga, na kukausha vizuri kabla ya hifadhi.

VG-02

Kuoza laini kwa vitunguuBacterial Soft Rot of Onion

ZaoVitunguu

Kimelea / chanzoBakteria wa jamii ya Pectobacterium, Burkholderia na wengine

Sehemu inayoathirikaBalbu, hasa shingo

Mazingira yanayochocheaKuvuna wakati wa mvua, kuhifadhi kwenye unyevu, majeraha wakati wa kuvuna, shingo isiyokauka

Dalili za awali na za hatua za juu

Balbu inaonekana ya kawaida kwa nje lakini ikibanwa ni laini. Ukikata, safu moja au zaidi ndani imeoza, ni ya majimaji na yenye rangi ya krimu au kahawia.

Harufu mbaya kali ndiyo sifa ya kipekee. Kuoza huanzia shingo na kuenea chini. Katika ghala, balbu moja iliyooza inaweza kuambukiza zilizo karibu.

Mzunguko na namna ya kuenea

Bakteria huishi udongoni, kwenye mabaki na kwenye maji.

Huingia kupitia shingo isiyokauka au majeraha. Kuoza huendelea kwenye hifadhi ikiwa unyevu na joto ni vya juu.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Kuoza laini kwa bakteria kuna harufu mbaya kali. Kuoza kwa Fusarium hutoa utando mweupe kwenye sahani ya mizizi bila harufu kali. Kuoza kwa Aspergillus hutoa unga mweusi.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Harufu na mwonekano wa majimaji vinatosha.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Panda kwenye matuta ili maji yasituame.
Weka mzunguko wa mazao.
Epuka nitrojeni ya kupita kiasi inayochelewesha shingo kukauka.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Acha kumwagilia wiki mbili kabla ya kuvuna ili shingo ianze kukauka.
Vuna wakati wa ukavu, si baada ya mvua.
Epuka kujeruhi balbu wakati wa kuvuna.

Udhibiti baada ya kuvuna

Kausha vitunguu kwenye kivuli chenye hewa hadi shingo iwe kavu kabisa na magamba ya nje yawe makavu. Chagua na tenga balbu zenye shingo laini au majeraha. Hifadhi kwenye matundu au vichanja vyenye hewa, si kwenye magunia yaliyofungwa. Kagua ghala kila wiki na toa balbu zinazoanza kuoza.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kuvuna vitunguu mara baada ya mvua.
Kuhifadhi kwenye magunia ya plastiki yasiyo na hewa.
Kuchanganya balbu zenye majeraha na nzima.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Kuacha kumwagilia kabla ya kuvuna, kuvuna kwenye ukavu, kukausha shingo kabisa, kuchagua kwa makini, na kuhifadhi kwenye hewa. Ugonjwa huu hudhibitiwa baada ya kuvuna, si kwa dawa shambani.

Karoti, mbogamboga za majani na viungo

KA-01

Doa la majani la karotiCarrot Leaf Blight (Alternaria dauci and Cercospora)

ZaoKaroti

Kimelea / chanzoKuvu Alternaria dauci na Cercospora carotae

Sehemu inayoathirikaMajani na vikonyo

Mazingira yanayochocheaUnyevu wa juu, umande wa muda mrefu, msongamano

Dalili za awali na za hatua za juu

Madoa madogo ya kahawia hadi meusi yenye halo ya njano huonekana kwenye kando za majani madogo. Madoa yanapoungana, jani zima hukauka.

Mmea unaopoteza majani mengi hushindwa kukuza mizizi, na mizizi hubaki midogo. Pia majani dhaifu hukatika wakati wa kung’oa kwa mashine au kwa mkono.

Mzunguko na namna ya kuenea

Kuvu huishi kwenye mbegu na mabaki ya karoti.

Spora husambazwa na upepo na matone. Ugonjwa huanza kwenye majani ya nje ya zamani.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Doa la majani hutoa madoa yenye halo ya njano kwenye kando. Upungufu wa madini hutoa njano bila madoa yenye mpaka. Uharibifu wa leafhopper hutoa njano ya kando bila madoa meusi.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Umbo na mahali pa madoa vinatosha shambani.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Tumia mbegu iliyothibitishwa au iliyotibiwa.
Weka mzunguko wa mazao.
Panda kwa nafasi inayoruhusu hewa.
Ondoa mabaki ya karoti.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Epuka umwagiliaji juu ya majani jioni.
Fungicide iliyosajiliwa hutumika ikiwa ugonjwa unaanza mapema kwenye mazao ya biashara. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA na zingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.

Udhibiti baada ya kuvuna

Ondoa mabaki. Kata majani kwa uangalifu wakati wa kuandaa kwa soko.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kupanda karoti mfululizo kwenye kitanda kilekile.
Kumwagilia juu ya majani jioni.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Mbegu safi, mzunguko, nafasi, umwagiliaji chini, na fungicide ya wakati kwa mazao ya biashara.

MJ-01

Magonjwa ya mbogamboga za majaniLeafy Vegetable Diseases (Amaranth, Nightshade, Spinach)

ZaoMchicha, mnavu, spinachi, kisamvu

Kimelea / chanzoKuvu wa jamii ya Cercospora, Alternaria, oomycetes na bakteria

Sehemu inayoathirikaMajani

Mazingira yanayochocheaUmwagiliaji wa kunyunyizia juu, msongamano mkubwa, kuvuna mara kwa mara kunakotengeneza majeraha

Dalili za awali na za hatua za juu

Madoa ya duara au yenye pembe ya rangi ya kahawia hadi meusi huonekana kwenye majani. Baadhi yana halo ya njano.

Kwa sababu jani lenyewe ndilo linalouzwa, hata madoa machache hupunguza thamani sana. Majani yaliyoathirika hukauka na kudondoka, na mmea hutoa mavuno machache.

Mzunguko na namna ya kuenea

Vimelea huishi kwenye mbegu, mabaki na udongo.

Kuenea hutokea kwa matone yanayorushika kutoka udongoni na kwa mikono wakati wa kuvuna.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Madoa yenye halo ya njano na mpaka wazi ni ya kimelea. Uharibifu wa wadudu huacha mashimo yaliyotafunwa. Kuungua kwa mbolea hutoa kukauka kwa kando bila madoa.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Mwonekano wa madoa unaelekeza; kwa mazao haya utambuzi wa kina mara chache unahitajika kwa sababu hatua ni zilezile.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Tumia mbegu safi.
Panda kwenye vitanda vilivyoinuliwa.
Weka matandazo ili kuzuia matone kurushika kutoka udongoni.
Weka mzunguko wa mazao.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Mwagilia chini ya majani, si juu.
Vuna asubuhi baada ya majani kukauka.
Ondoa majani yaliyoathirika mara kwa mara.
Kwa mboga zinazoliwa mara kwa mara, dawa zinapaswa kuepukwa au kutumiwa kwa tahadhari kubwa ya muda wa kusubiri kabla ya kuvuna. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA na zingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.

Udhibiti baada ya kuvuna

Osha kwa maji safi. Uza haraka; mboga za majani hazihifadhiki.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kunyunyizia dawa siku moja au mbili kabla ya kuvuna mboga zinazoliwa mbichi.
Kumwagilia juu ya majani jioni.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Vitanda vilivyoinuliwa, matandazo, umwagiliaji chini, kuvuna asubuhi, na kuondoa majani yaliyoathirika. Kwa mboga za majani, hatua za kilimo zina thamani kubwa zaidi kuliko dawa, hasa kwa sababu ya usalama wa mlaji.

VU-01

Magonjwa ya viungoDiseases of Ginger, Turmeric and Chilli Spices

ZaoTangawizi, manjano (turmeric), iliki

Kimelea / chanzoKuvu na bakteria wa udongoni, hasa Ralstonia, Fusarium na Pythium

Sehemu inayoathirikaVikonyo (rhizomes), mizizi na mashina

Mazingira yanayochocheaMaji yaliyotuama, vikonyo vilivyoathirika, udongo mzito, joto la juu la udongo

Dalili za awali na za hatua za juu

Majani hupata njano kuanzia ncha na kando, kisha hukauka. Mmea hunyauka na shina la uongo hulegea na kuanguka kwa urahisi.

Ukichimba, kikonyo ni laini, chenye maji na chenye harufu mbaya ikiwa ni bakteria, au chenye kuoza kavu na utando ikiwa ni kuvu. Kuoza huanzia sehemu ya kuunganisha na shina.

Mzunguko na namna ya kuenea

Vimelea huishi kwenye vikonyo vya kupanda na udongoni.

Huenea kwa maji ya udongoni, vikonyo vilivyoathirika na zana. Vikonyo vilivyohifadhiwa vibaya ndicho chanzo cha kawaida.

Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana

Kuoza kwa bakteria kuna harufu mbaya na majimaji. Kuoza kwa kuvu ni kavu zaidi na kuna utando. Upungufu wa maji hutoa kukauka bila kuoza kwa kikonyo.

Namna sahihi ya kuthibitisha

Kipimo cha mtiririko kwa shina lililokatwa kinatofautisha bakteria na kuvu.

Hatua za kuzuia kabla ya kupanda

Chagua vikonyo vya kupanda kutoka mimea yenye afya; kata na uangalie ndani.
Panda kwenye matuta yaliyoinuliwa ili maji yasituame.
Weka mzunguko wa mazao wa miaka mitatu.
Tibu vikonyo kabla ya kupanda kwa dawa iliyosajiliwa. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA na zingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.

Udhibiti wakati wa uzalishaji

Epuka umwagiliaji wa kupita kiasi.
Ng’oa mimea yenye dalili pamoja na udongo wake.
Safisha zana.

Udhibiti baada ya kuvuna

Kausha vikonyo vizuri kabla ya kuhifadhi. Hifadhi mahali pakavu penye hewa. Chagua na tenga vikonyo vilivyo na sehemu laini.

Makosa ya kawaida na tahadhari

Kupanda vikonyo bila kuvikata na kuangalia ndani.
Kupanda kwenye sehemu za chini zinazotuama maji.

Mpango wa usimamizi jumuishi

Vikonyo vilivyochaguliwa na kutibiwa, matuta yaliyoinuliwa, mifereji, mzunguko wa miaka mitatu, na kuhifadhi kwenye ukavu.

Muhtasari wa mboga za majani, balbu na mizizi

Magonjwa ya mboga za majani, balbu, mizizi na viungo
Namba	Ugonjwa	Zao	Chanzo	Hatua muhimu zaidi
KB-01	Kuoza kweusi	Kabichi	Bakteria	Mbegu iliyotibiwa na kitalu safi
KB-02	Ukungu wa chini	Kabichi	Oomycete	Nafasi kitaluni
VG-01	Ukungu wa chini	Vitunguu	Oomycete	Mzunguko na dawa maalum kwa kinga
VG-02	Kuoza laini	Vitunguu	Bakteria	Kukausha shingo kabla ya hifadhi
KA-01	Doa la majani	Karoti	Kuvu	Mbegu safi na mzunguko
MJ-01	Madoa ya majani	Mbogamboga za majani	Kuvu na bakteria	Matandazo na umwagiliaji chini
VU-01	Kuoza kwa vikonyo	Tangawizi na manjano	Bakteria na kuvu	Vikonyo vilivyochaguliwa na matuta

Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.

Muhtasari wa sura

Black rot ya kabichi hutambulika kwa umbo la V na mishipa myeusi; huanzia kwenye mbegu na kitalu.
Ukungu wa chini wa vitunguu na kabichi ni oomycetes zinazohitaji dawa maalum, si za kawaida.
Kuoza laini kwa vitunguu hudhibitiwa kwa kukausha shingo na kuhifadhi kwenye hewa, si kwa dawa.
Kwa mboga za majani zinazoliwa mbichi, hatua za kilimo ni salama zaidi kuliko dawa.
Viungo vya vikonyo vinahitaji vikonyo vilivyochaguliwa na matuta yaliyoinuliwa.
Umwagiliaji chini badala ya juu ni hatua inayopunguza magonjwa mengi ya mboga kwa gharama sifuri.

Maneno muhimu na maana zake

Black rotKuoza kweusi kwa kabichi kunakosababishwa na Xanthomonas.

Kutibu mbegu kwa maji ya motoKuloweka mbegu kwenye maji ya joto lililopimwa ili kuua vimelea vya ndani.

Shingo ya kitunguuSehemu inayounganisha majani na balbu; lazima ikauke kabla ya hifadhi.

Vikonyo (rhizomes)Mashina ya chini ya ardhi kama ya tangawizi yanayotumika kupanda.

Vitanda vilivyoinuliwaVitanda vya kupandia vilivyoinuliwa juu ya usawa wa ardhi ili kutoa maji.

Muda wa kusubiriKipindi kati ya kunyunyizia dawa na kuvuna kinachotakiwa kwa usalama.

Maswali ya kujipima

Jani la kabichi lina njano yenye umbo la V kutoka ukingoni na mishipa myeusi. Ni nini?
Kwa nini kuacha kumwagilia vitunguu wiki mbili kabla ya kuvuna ni muhimu?
Mkulima wa mchicha anataka kunyunyizia dawa leo na kuvuna kesho. Ushauri wako?
Kwa nini kitalu ni mahali muhimu zaidi pa kudhibiti black rot ya kabichi?

Majibu

Ni kuoza kweusi (black rot) kunakosababishwa na Xanthomonas campestris pv. campestris. Umbo la V linatokana na bakteria kuingia kupitia matundu ya majimaji kwenye ukingo wa jani na kuenea ndani ya mishipa. Hakuna dawa inayotibu; udhibiti ni mbegu iliyotibiwa na kitalu safi.
Kwa sababu huruhusu shingo ya kitunguu kuanza kukauka. Shingo laini ni mlango wa bakteria wa kuoza laini. Balbu zenye shingo iliyokauka kabisa huhifadhika miezi mingi, wakati zenye shingo laini huoza ndani ya wiki chache na huambukiza zilizo karibu.
Asifanye hivyo. Kila dawa ina muda wa kusubiri unaotakiwa kati ya kunyunyizia na kuvuna, na mboga za majani huliwa mbichi au kupikwa kidogo, kwa hiyo mabaki ya dawa ni hatari ya moja kwa moja kwa mlaji. Kwa mboga za majani, hatua za kilimo kama matandazo, umwagiliaji chini na kuondoa majani yaliyoathirika ndizo zinazopendekezwa.
Kwa sababu miche hulelewa kwa msongamano mkubwa, hunyunyiziwa maji juu mara kwa mara, na hushikwa kwa mikono wakati wa kupandikiza. Hali hizi ni bora kabisa kwa bakteria kuenea. Mche mmoja ulioambukizwa kitaluni unaweza kusambaza kwa mamia ya miche mingine kabla hata haijapandikizwa.

Marejeo ya kuaminika

AVRDC (World Vegetable Center). Miongozo ya magonjwa ya mboga za tropiki.
Schwartz, H. F. na Mohan, S. K. Compendium of Onion and Garlic Diseases and Pests. APS Press.
TARI Tengeru na Uyole. Miongozo ya uzalishaji wa mboga.
FAO. Miongozo ya matumizi salama ya viuatilifu kwenye mboga zinazoliwa mbichi.

Rudi kwenye ukurasa mkuu wa kitabu ↑ Rudi juu