Banda la Nguruwe: Muundo, Nafasi, Ua na Usafi
Banda la nguruwe lina kazi mbili: kumfanya nguruwe astarehe, na kumzuia ugonjwa kuingia.
Malengo ya kujifunza
Baada ya kusoma sura hii, utaweza:
- Kuhesabu nafasi inayohitajika kwa idadi na hatua za ukuaji za nguruwe.
- Kujenga ua wa biosecurity unaozuia magonjwa kuingia.
- Kuandaa sehemu maalum ya kuzalia (farrowing pen).
- Kusimamia usafi wa banda kuzuia magonjwa.
Kanuni tano za banda zuri
- Ua imara unaozunguka eneo lote unaozuia wanyama wa mwitu, nguruwe wa jirani, na kupunguza watu wasioruhusiwa kuingia moja kwa moja.
- Sakafu ngumu inayosafishika — saruji au matofali, si udongo tupu, ili kinyesi na mkojo visitue na kuwa mazalia ya vimelea.
- Mifereji ya maji machafu inayotoa mkojo na maji ya kusafishia mbali na eneo la nguruwe.
- Kivuli au eneo la kujigaragaza kwa ajili ya kupoza mwili wakati wa joto.
- Sehemu tofauti kwa makundi tofauti — vizimba tofauti kwa nguruwe wa kuzalisha, wanaokua, na wagonjwa, ili kuzuia mchanganyiko wa umri na kuenea kwa magonjwa.
Nafasi inayohitajika
| Hatua | Nafasi ya sakafu kwa nguruwe mmoja | Maelezo |
|---|---|---|
| Wachanga wanaonyonya (0 hadi wiki 8) | Pamoja na mama kwenye farrowing pen | Eneo la ziada la kulindia (creep area) lenye joto |
| Waliokwisha achishwa (wiki 8 hadi 12) | Mita 0.3 hadi 0.4 za mraba | Kundi la umri mmoja pamoja |
| Wanaokua (kilo 20 hadi 60) | Mita 0.5 hadi 0.7 za mraba | Epuka msongamano unaosababisha kupigana |
| Wanaonenepeshwa (kilo 60 hadi 100+) | Mita 1.0 hadi 1.2 za mraba | Nafasi zaidi kadri wanavyokua |
| Nguruwe wa kike wa kuzalisha (mjamzito) | Mita 1.5 hadi 2.0 za mraba | Vizimba tofauti au eneo la kundi dogo |
| Sehemu ya kuzalia (farrowing pen) | Mita 4 hadi 6 za mraba | Ikiwa na ua wa kulinda wachanga wasibanwe na mama |
| Dume wa kupandisha (boar) | Mita 6 hadi 8 za mraba | Kizimba peke yake, mbali na jike asiye tayari |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Tahadhari
Msongamano husababisha kupigana, msongo, na kuenea kwa haraka kwa magonjwa. Nguruwe waliobanana hupigana kwa nafasi na chakula, na majeraha yanayotokana na kupigana huwa mlango wa maambukizi ya bakteria.
Ua na hatua za biosecurity
Kwa nguruwe, ua na biosecurity ni muhimu zaidi kuliko banda lenyewe, kwa sababu ASF na magonjwa mengine hatari hayana chanjo au tiba ya uhakika.
- Ua liwe imara la mita 1.2 hadi 1.5 kwenda juu, la matofali, mabati au nguzo imara na wavu, linalozuia nguruwe wa mwitu na wa jirani kuchangamana na wako.
- Weka lango moja tu la kuingilia lenye beseni la dawa ya kuua vijidudu (footbath) kwa viatu.
- Zuia wageni wasioruhusiwa kuingia karibu na nguruwe, hasa wafugaji wenzako wanaotoka mashambani mengine bila kubadilisha viatu.
- Usiruhusu magari ya kubeba nguruwe wengine (kama ya machinjio) kuingia karibu na banda lako.
- Dhibiti panya na ndege wanaoweza kubeba uchafu kutoka mashamba mengine.
- Usiwahi kulisha mabaki ya nyama ya nguruwe (swill) isiyopikwa vizuri.
Sehemu ya kuzalia (farrowing pen)
Sehemu ya kuzalia inahitaji muundo maalum unaomlinda kichanga dhidi ya kubanwa na mama, jambo linalosababisha vifo vingi vya wachanga wapya.
- Weka ua wa kulinda (farrowing rail/guard) kuzunguka kando ya kizimba, sentimita 20 hadi 25 juu ya sakafu, kinachomruhusu kichanga kujificha chini yake mama akijilaza bila kumbana.
- Eneo la kulindia wachanga (creep area) lenye taa ya joto au chanzo cha joto kando ya kizimba, tofauti na eneo la mama, kwa sababu wachanga wanahitaji joto zaidi kuliko mama.
- Sakafu isiyoteleza ili wachanga wasianguke wala kuumia miguu.
- Safisha na weka dawa kizimba kabla ya nguruwe mjamzito hajaingia, wiki moja kabla ya tarehe inayotarajiwa ya kuzaa.
Usafi wa kila siku
- Ondoa kinyesi na uchafu kila siku; usiache kurundikana.
- Osha vyombo vya chakula na maji kila siku.
- Kagua sakafu kwa maji yaliyotuama; nguruwe hupenda unyevu lakini unyevu uliokithiri huvutia vimelea.
- Fukiza au safisha kizimba kwa dawa baada ya kila kundi kuondoka (kuuzwa/kuzaa kumalizika), kabla ya kundi jipya.
- Kagua ua na lango kila wiki kutafuta uharibifu unaoweza kuruhusu wanyama kuingia.
Muhtasari wa sura
- Ua imara na udhibiti wa watu/wanyama wanaoingia ni muhimu zaidi kuliko banda lenyewe.
- Msongamano husababisha kupigana na kuenea kwa haraka kwa magonjwa.
- Farrowing pen inahitaji ua wa kulinda (rail) kuzuia mama kubana wachanga.
- Wachanga wanahitaji eneo la joto tofauti na mama (creep area).
- Kamwe usilishe nguruwe mabaki ya nyama ya nguruwe isiyopikwa vizuri.
Maneno muhimu na maana zake
FootbathBeseni la dawa ya kuua vijidudu mlangoni kwa kusafisha viatu.
Farrowing rail/guardUa la chuma linalozuia mama kubana wachanga wanapolala.
Creep areaEneo la joto la ziada kwa wachanga, tofauti na eneo la mama.
BoarNguruwe wa kiume anayetumika kupandisha.
Maswali ya kujipima
- Kwa nini ua wa biosecurity ni muhimu zaidi kwa nguruwe kuliko kwa kuku?
- Farrowing rail (ua la kulinda) lina kazi gani?
- Mfugaji anataka kutumia mabaki ya nyama ya nguruwe kutoka sokoni kulisha kundi lake ili kupunguza gharama. Ushauri wako?
Majibu
- Kwa sababu ASF, ugonjwa hatari zaidi wa nguruwe, hauna chanjo wala tiba ya uhakika. Kinga pekee ni kuzuia virusi visiingie kabisa, kupitia udhibiti mkali wa watu, wanyama, magari na chakula kinachoingia karibu na nguruwe.
- Huzuia mama mzito kubana wachanga wachanga chini yake anapojilaza, jambo linalosababisha vifo vingi vya wachanga wapya. Ua hili humruhusu kichanga kujisogeza chini yake kuepuka kubanwa.
- Asifanye hivyo bila kupika kwa muda wa kutosha (angalau dakika 30 ya kuchemsha kikamilifu). Nyama mbichi au isiyopikwa vizuri inaweza kubeba virusi vya ASF vinavyoweza kuangamiza kundi lake lote.
Marejeo ya kuaminika
- FAO. Miongozo ya ujenzi wa banda la nguruwe na biosecurity.
- OIE/WOAH. Miongozo ya biosecurity dhidi ya ASF.
- Wizara ya Mifugo na Uvuvi. Miongozo ya ufugaji bora wa nguruwe Tanzania.
