Magonjwa ya Korosho, Kahawa, Chai, Miwa, Kakao na Nazi
Mimea ya kudumu hulimwa kwa miaka mingi, kwa hiyo ugonjwa unaojilimbikiza huwa mzigo wa kudumu.
Malengo ya kujifunza
Baada ya kusoma sura hii, utaweza:
- Kutambua magonjwa makuu ya mazao ya kudumu ya biashara.
- Kuelewa nafasi ya kupogoa na usafi wa bustani katika udhibiti.
- Kujua wakati sahihi wa hatua kwa mazao yenye mzunguko wa kila mwaka.
- Kuelewa athari ya magonjwa kwenye ubora na bei ya mauzo nje.
Kanuni za afya ya mimea ya kudumu
Mimea ya kudumu ina tofauti tatu na mazao ya msimu. Kwanza, kimelea hakiondoki mwisho wa msimu; hubaki kwenye mti wenyewe. Kwa hiyo usafi wa bustani, yaani kuondoa matawi na matunda yaliyoathirika, ndio unaochukua nafasi ya mzunguko wa mazao.
Pili, muundo wa mti unaathiri hali ya hewa ndani yake. Mti usiopogolewa una kivuli kinene, hewa kidogo na majani yanayobaki mabichi muda mrefu. Kupogoa si suala la urembo; ni hatua ya kubadilisha mazingira, yaani upande mmoja wa pembetatu ya ugonjwa.
Tatu, uwekezaji ni wa muda mrefu. Kubadilisha aina ya mti kunachukua miaka mitatu hadi mitano kabla ya mavuno. Kwa hiyo uamuzi wa kupanda aina inayostahimili una thamani kubwa zaidi kuliko kwa mazao ya msimu, na kosa la kuchagua aina nyeti hubaki na mkulima kwa muongo mzima.
Magonjwa ya korosho
Korosho ni zao kuu la mauzo nje kutoka mikoa ya Mtwara, Lindi, Pwani, Ruvuma na Tanga. Ugonjwa mmoja, ubwiri unga, unaweza kuangamiza mavuno yote ya msimu ikiwa hautadhibitiwa wakati wa kutoa maua.
Ubwiri unga wa koroshoCashew Powdery Mildew (Oidium anacardii)
Dalili za awali na za hatua za juu
Unga mweupe hadi kijivu huonekana juu ya machipukizi machanga, mashada ya maua na korosho changa. Unga huu unaweza kufutika kwa kidole, sifa inayotofautisha na vumbi.
Maua yaliyoathirika hukauka na kudondoka kabla ya kuchavusha. Korosho changa hukauka na kuwa nyeusi. Katika mlipuko mkali, mti unaweza kupoteza karibu mavuno yote wakati majani yakiwa bado ya kijani, jambo linalowashangaza wakulima wengi.
Mzunguko na namna ya kuenea
Kuvu huishi kwenye machipukizi na majani ya mti wenyewe kati ya misimu.
Spora hubebwa na upepo. Tofauti na kuvu wengi, ubwiri unga hauhitaji maji juu ya jani; unyevu wa hewa unatosha. Ndiyo maana huonekana wakati wa kiangazi chenye ukungu wa asubuhi, wakati ambao mkulima hatarajii ugonjwa.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
Ubwiri unga ni unga mweupe unaofutika. Anthracnose hutoa madoa meusi yaliyodidimia na utomvu. Uharibifu wa wadudu huacha mashimo. Vumbi la barabarani halifutiki kwa umbo la mabaka yanayofuata mashada.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Unga unaofutika kwa kidole juu ya mashada ya maua ni ushahidi wa kutosha.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Panda aina zenye ustahimilivu zilizotolewa na TARI Naliendele.
- Pogoa miti ili kuruhusu hewa na mwanga kuingia ndani ya taji.
- Ondoa na choma matawi yaliyoathirika baada ya mavuno.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Muda ndio kila kitu. Ulinzi lazima uanze mashada ya maua yanapoanza kutokea, si baada ya unga kuonekana. Kunyunyizia baada ya maua kukauka hakurudishi chochote.
- Salfa au fungicide nyingine iliyosajiliwa hutumika katika mfululizo wa hatua kadhaa wakati wa maua, kwa vipindi vinavyopendekezwa. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA kwa zao na ugonjwa husika; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.
- Fanya ukaguzi kila wiki wakati wa msimu wa maua.
- Zungusha makundi ya dawa ili kuepuka usugu.
Udhibiti baada ya kuvuna
Ondoa na choma mabaki ya mashada yaliyokauka. Pogoa baada ya mavuno ili msimu ujao mti uwe na hewa nzuri.
- Kusubiri kuona unga kabla ya kuanza kunyunyizia.
- Kutumia dawa moja kwa misimu mingi mfululizo, jambo linalozalisha usugu.
- Kunyunyizia wakati wa upepo mkali, jambo linalopunguza ufanisi na kuhatarisha afya.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Aina inayostahimili, kupogoa kwa hewa, na ulinzi wa wakati unaoanza mashada yanapotokea. Hii ni mojawapo ya sehemu chache ambapo kunyunyizia kwa mfululizo kunahalalishwa kiuchumi, kwa sababu bila hivyo mavuno yote yanaweza kupotea.
Anthracnose ya koroshoCashew Anthracnose (Colletotrichum gloeosporioides)
Dalili za awali na za hatua za juu
Madoa meusi yaliyodidimia yenye maji huonekana kwenye majani machanga, machipukizi na korosho changa. Utomvu wa rangi ya kutu unaweza kutoka kwenye vidonda.
Machipukizi yaliyoathirika hufa kurudi ndani. Korosho changa hukauka na kudondoka. Bibo linaweza kupata madoa meusi yanayopunguza thamani yake.
Mzunguko na namna ya kuenea
Kuvu huishi kwenye matawi yaliyokufa, majani na matunda yaliyoachwa kwenye mti au chini.
Spora husambazwa na matone ya mvua. Ugonjwa hushamiri wakati mvua zinapoendana na machipukizi mapya.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
Anthracnose hutoa vidonda vyeusi vilivyodidimia na utomvu. Ubwiri unga hutoa unga mweupe unaofutika. Uharibifu wa wadudu wa kunyonya huacha vidoti bila kudidimia.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Utomvu wa rangi ya kutu kwenye kidonda kilichodidimia unaelekeza. Weka sampuli kwenye unyevu ili utomvu wa waridi uonekane.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Pogoa na ondoa matawi yaliyokufa na matunda yaliyobaki kwenye mti.
- Panda aina zenye ustahimilivu.
- Hakikisha nafasi kati ya miti inaruhusu hewa.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Fungicide iliyosajiliwa hutumika wakati wa machipukizi mapya na maua ikiwa mvua zinatarajiwa. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA kwa zao na ugonjwa husika; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.
- Ondoa matunda yaliyoathirika mapema.
Udhibiti baada ya kuvuna
Kusanya na choma matunda na matawi yaliyoathirika. Usiache chini ya mti ambako yanabaki chanzo cha spora.
- Kupogoa wakati wa mvua, jambo linalotengeneza majeraha wakati spora ziko nyingi.
- Kuacha matawi yaliyokatwa chini ya mti.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Usafi wa bustani, kupogoa wakati wa kiangazi, nafasi ya kutosha, na fungicide ya wakati wakati wa machipukizi na maua.
Magonjwa ya kahawa
Kahawa ya arabika hulimwa Kilimanjaro, Arusha, Mbeya, Ruvuma na Kigoma, wakati robusta hulimwa hasa Kagera. Magonjwa mawili, kutu na CBD, yamekuwa yakiamua uzalishaji kwa miongo mingi.
Kutu ya kahawaCoffee Leaf Rust (Hemileia vastatrix)
Dalili za awali na za hatua za juu
Madoa ya njano yenye mafuta huonekana juu ya jani. Ukigeuza jani, unaona poda ya rangi ya machungwa-njano inayopakaa mkononi. Hii ndiyo ishara ya uhakika.
Madoa yanapoongezeka, majani hudondoka. Mti unaopoteza majani mengi hushindwa kulisha matunda, matunda hudondoka, na msimu unaofuata mti hutoa maua machache. Kwa hiyo hasara ya kutu huchukua misimu miwili, si mmoja.
Mzunguko na namna ya kuenea
Kuvu anahitaji mmea hai; huishi kwenye majani ya kahawa yaliyobaki mtini.
Spora hubebwa na upepo na matone ya mvua. Mzunguko hukamilika ndani ya wiki tatu hadi nne. Ugonjwa hujilimbikiza kuanzia mvua na kufikia kilele mwishoni mwa msimu.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
Kutu hutoa poda ya machungwa chini ya jani. CBD (KH-02) huathiri matunda kwa vidonda vilivyodidimia. Doa la jani la Cercospora hutoa madoa ya kahawia yenye katikati nyeupe na halo ya njano. Upungufu wa madini hutoa njano bila poda.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Poda ya machungwa chini ya jani inayopakaa mkononi ni ushahidi wa kutosha.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Panda aina zenye ustahimilivu zilizotolewa na TaCRI; hii ndiyo hatua ya kudumu yenye gharama nafuu zaidi kwa muda mrefu.
- Pogoa miti kila mwaka ili kuruhusu hewa na kupunguza unyevu ndani ya taji.
- Simamia kivuli; kivuli kinene mno huongeza kutu.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Fuatilia kuanzia mvua zinapoanza; hesabu asilimia ya majani yenye madoa.
- Fungicide iliyosajiliwa hutumika kwa mfululizo unaoanza kabla ya kilele cha ugonjwa. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA kwa zao na ugonjwa husika; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.
- Weka lishe ya kutosha; mti wenye lishe nzuri hupoteza majani machache.
- Zungusha makundi ya dawa ili kuepuka usugu.
Udhibiti baada ya kuvuna
Pogoa baada ya mavuno. Ondoa majani yaliyodondoka yaliyoathirika sana kwenye bustani ndogo.
- Kupuuza kutu kwa sababu matunda ya mwaka huu yanaonekana mazuri, wakati hasara halisi itaonekana msimu ujao.
- Kutegemea dawa peke yake bila kupogoa wala kuboresha lishe.
- Kutumia dawa moja mfululizo hadi usugu unatokea.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Aina inayostahimili ndiyo msingi wa kudumu. Ongeza kupogoa kwa hewa, usimamizi wa kivuli, lishe ya kutosha, ufuatiliaji, na fungicide ya wakati inayozungushwa.
Ugonjwa wa matunda ya kahawaCoffee Berry Disease (Colletotrichum kahawae)
Dalili za awali na za hatua za juu
Madoa madogo meusi yaliyodidimia huonekana kwenye matunda machanga ya kijani. Madoa hukua haraka na kufunika tunda zima, likawa jeusi, gumu na kubaki likining’inia mtini.
Katika unyevu, utomvu wa rangi ya waridi huonekana juu ya kidonda. Matunda yaliyoathirika mapema hudondoka. Hasara inaweza kufikia asilimia 80 katika misimu mibaya kwenye aina nyeti.
Mzunguko na namna ya kuenea
Kuvu huishi kwenye matawi, matunda yaliyobaki mtini na majani.
Spora husambazwa na matone ya mvua. Hatua nyeti zaidi ni matunda machanga ya kijani, wiki nne hadi kumi na mbili baada ya kutoa maua.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
CBD huathiri matunda kwa vidonda vyeusi vilivyodidimia na utomvu wa waridi. Kutu huathiri majani kwa poda ya machungwa. Uharibifu wa mdudu wa matunda (berry borer) huacha shimo dogo la duara.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Utomvu wa waridi juu ya kidonda cheusi kilichodidimia kwenye tunda la kijani ni ushahidi. Weka tunda kwenye unyevu kwa masaa 24 ili utomvu uonekane.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Panda aina zenye ustahimilivu; TaCRI imetoa aina zinazostahimili CBD na kutu kwa pamoja.
- Pogoa ili kuongeza hewa na kupunguza muda ambao matunda hubaki mabichi.
- Ondoa matunda yaliyoathirika yaliyobaki mtini kabla ya msimu mpya.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Anza ulinzi wiki nne baada ya kutoa maua; hii ndiyo hatua nyeti.
- Fungicide iliyosajiliwa hutumika kwa mfululizo wakati wa hatua ya matunda machanga. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TPHPA kwa zao na ugonjwa husika; kitabu hiki hakitoi majina ya bidhaa wala dozi.
- Fuatilia kila wiki wakati wa mvua.
Udhibiti baada ya kuvuna
Kusanya na choma matunda yaliyoathirika. Usiache chini ya mti.
- Kuanza kunyunyizia baada ya kuona matunda meusi, wakati tayari ni kuchelewa.
- Kuacha matunda ya msimu uliopita mtini, ambayo ni chanzo cha spora.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Aina inayostahimili ndiyo suluhisho la kudumu na ya gharama nafuu zaidi. Ongeza kupogoa, kuondoa matunda yaliyoathirika, na ulinzi wa wakati katika hatua ya matunda machanga.
Chai, miwa, kakao na nazi
Baka la mizizi ya chaiTea Root Rots (Armillaria and others)
Dalili za awali na za hatua za juu
Kichaka kimoja au kikundi cha vichaka hunyauka na kufa, mara nyingi katikati ya shamba, kikiacha nafasi tupu inayopanuka mwaka hadi mwaka.
Ukichimba na kukwangua ngozi ya mizizi, unaona utando mweupe wenye harufu ya uyoga kati ya ngozi na ubao. Wakati mwingine nyuzi nyeusi kama kamba huonekana zikizunguka mizizi.
Mzunguko na namna ya kuenea
Kuvu huishi kwenye mizizi ya miti iliyokatwa iliyobaki ardhini kwa miaka mingi.
Huenea kutoka mzizi hadi mzizi kwa mguso, ndiyo maana mabaka hupanuka taratibu kutoka kitovu.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
Kuoza mizizi hutoa utando mweupe wenye harufu ya uyoga. Ukame hutoa kunyauka kwa usawa unaopona kwa mvua. Upungufu wa lishe hutoa njano bila kufa kwa vichaka.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Utando mweupe chini ya ngozi ya mizizi ni ushahidi wa uhakika.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Ondoa mizizi yote mikubwa ya miti kabla ya kupanda chai kwenye ardhi mpya; hii ndiyo hatua muhimu zaidi.
- Hakikisha mifereji inafanya kazi.
- Epuka kupanda kwenye sehemu zinazotuama maji.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Ng’oa vichaka vilivyokufa pamoja na mizizi yote na uichome.
- Chimba mfereji kuzunguka baka ili kuzuia kuenea kwa mguso wa mizizi.
- Acha eneo bila chai kwa misimu kadhaa ikiwezekana.
Udhibiti baada ya kuvuna
Ondoa mizizi yote kutoka eneo lililoathirika kabla ya kupanda tena.
- Kupanda chai mpya moja kwa moja kwenye baka bila kuondoa mizizi ya zamani.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Kuondoa mizizi kabla ya kupanda, mifereji mizuri, kuchimba mifereji ya kutenga mabaka, na kuondoa vichaka vilivyokufa pamoja na mizizi.
Kuoza kwa mizizi na kunyauka kwa miwaSugarcane Ratoon Stunting and Smut
Dalili za awali na za hatua za juu
Ratoon stunting haitoi dalili wazi za nje; miwa hudumaa tu na mavuno hupungua taratibu misimu inayofuata. Ukikata shina, unaweza kuona vidoti vya rangi ya machungwa kwenye mishipa ya sehemu ya chini ya kila fundo.
Smut hutoa mjeledi mrefu mweusi kutoka ncha ya mwa, uliofunikwa na utando mweupe unaovunjika na kutoa unga mweusi wa spora. Mwa ulioathirika huwa mwembamba na wenye machipukizi mengi madogo.
Mzunguko na namna ya kuenea
Ratoon stunting huenea karibu peke yake kwa visu vya kukata na vipando vilivyoathirika.
Smut huenea kwa spora zinazobebwa na upepo na kwa vipando. Spora huishi udongoni kwa muda.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
Ratoon stunting hutoa kudumaa bila dalili wazi; upungufu wa maji au lishe hutoa dalili zinazorekebishika. Smut hutoa mjeledi mweusi wa kipekee usiochanganywa na kitu kingine.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Kwa ratoon stunting, uthibitisho unahitaji maabara. Kwa smut, mwonekano unatosha.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Tumia vipando kutoka vitalu vilivyothibitishwa au vilivyotibiwa kwa maji ya moto kwa kufuata utaratibu uliopendekezwa.
- Tumia aina zenye ustahimilivu wa smut.
- Panda upya baada ya idadi ya ratoon inayopendekezwa badala ya kuendelea bila kikomo.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Safisha visu vya kukata kati ya mashamba.
- Ng’oa na choma miwa yenye mjeledi wa smut kabla haujavunjika na kutoa spora.
- Fuatilia machipukizi ya mapema.
Udhibiti baada ya kuvuna
Ondoa mabaki yenye smut. Usitumie vipando kutoka mashamba yaliyoathirika.
- Kutumia visu vilevile kwa mashamba mengi bila kusafisha.
- Kuchelewa kuondoa mjeledi wa smut hadi umevunjika.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Vipando safi vilivyotibiwa, aina inayostahimili, usafi wa visu, kuondoa mijeledi ya smut mapema, na kupanda upya kwa vipindi vinavyopendekezwa.
Njano hatari ya minaziCoconut Lethal Yellowing type diseases
Dalili za awali na za hatua za juu
Dalili ya kwanza ni nazi changa kudondoka kwa wingi bila sababu inayoonekana. Kisha maua mapya huwa meusi na hufa kabla ya kuchanua.
Majani huanza kuwa ya njano kuanzia majani ya chini na kuenea juu, hadi taji lote linakuwa la njano kisha kahawia. Hatimaye taji lote hudondoka na kubaki shina tupu. Mnazi hufa ndani ya miezi mitatu hadi sita tangu dalili za kwanza.
Mzunguko na namna ya kuenea
Phytoplasma huishi ndani ya phloem ya mnazi.
Huenezwa na wadudu wanaonyonya phloem. Pia huweza kuenezwa kwa vipando katika baadhi ya mimea. Kuenea hufuata mpangilio wa kutoka mti hadi mti jirani.
Jinsi ya kuutofautisha na matatizo yanayofanana
Njano hatari huanza kwa nazi changa kudondoka na maua meusi kabla ya njano ya majani. Upungufu wa potasiamu hutoa njano ya kando ya majani ya chini bila kudondoka kwa nazi. Uharibifu wa mdudu wa taji hutoa mashimo na kinyesi.
Namna sahihi ya kuthibitisha
Mfululizo wa dalili (nazi kudondoka, maua meusi, kisha njano) ni wa kipekee. Uthibitisho unahitaji PCR kwenye tishu ya taji.
Hatua za kuzuia kabla ya kupanda
- Panda aina zenye ustahimilivu zinazopendekezwa.
- Epuka kupanda minazi ya aina nyeti katika maeneo yenye ugonjwa.
- Tumia miche kutoka vyanzo visivyo na ugonjwa.
Udhibiti wakati wa uzalishaji
- Kata na choma minazi iliyoathirika mapema ili kupunguza chanzo.
- Dhibiti wadudu waenezaji ikiwa wametambuliwa.
- Hakuna dawa inayotibu phytoplasma kwa vitendo shambani.
Udhibiti baada ya kuvuna
Ondoa mashina yaliyokufa; yanaweza kuwa mazalia ya wadudu.
- Kuacha minazi iliyokufa ikisimama shambani.
- Kupanda tena aina nyeti katika eneo lililoathirika.
Mpango wa usimamizi jumuishi
Aina inayostahimili, kuondoa minazi iliyoathirika mapema, kudhibiti wadudu waenezaji, na kupanda miche kutoka vyanzo salama. Kwa sababu ugonjwa huu unaweza kuangamiza maeneo makubwa, ufuatiliaji wa TPHPA na taarifa za mapema ni muhimu.
Muhtasari wa mazao ya kudumu
| Namba | Ugonjwa | Zao | Wakati muhimu zaidi wa hatua |
|---|---|---|---|
| KO-01 | Ubwiri unga | Korosho | Mashada ya maua yanapoanza kutokea |
| KO-02 | Anthracnose | Korosho | Wakati wa machipukizi mapya na mvua |
| KH-01 | Kutu ya kahawa | Kahawa | Kabla ya kilele cha mvua; kupogoa baada ya mavuno |
| KH-02 | CBD | Kahawa arabika | Wiki nne hadi kumi na mbili baada ya kutoa maua |
| CH-01 | Kuoza mizizi | Chai | Kabla ya kupanda: kuondoa mizizi ya miti |
| MW-01 | Ratoon stunting na smut | Miwa | Wakati wa kuchagua na kutibu vipando |
| NZ-01 | Njano hatari | Nazi | Mara tu dalili za kwanza zinapoonekana |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Muhtasari wa sura
- Kwa mimea ya kudumu, usafi wa bustani na kupogoa huchukua nafasi ya mzunguko wa mazao.
- Ubwiri unga wa korosho unahitaji ulinzi unaoanza mashada ya maua yanapotokea, si baada ya unga kuonekana.
- Kutu ya kahawa husababisha hasara ya misimu miwili kwa sababu hupunguza maua ya msimu unaofuata.
- CBD huathiri matunda machanga; hatua nyeti ni wiki nne hadi kumi na mbili baada ya maua.
- Ratoon stunting ya miwa huenea kwa visu; kusafisha visu ni hatua kuu.
- Njano hatari ya minazi ni phytoplasma isiyotibika; kuondoa miti iliyoathirika mapema ni muhimu.
Maneno muhimu na maana zake
Maswali ya kujipima
- Kwa nini ubwiri unga wa korosho huonekana wakati wa kiangazi ambapo hakuna mvua?
- Eleza kwa nini hasara ya kutu ya kahawa huchukua misimu miwili.
- Mkulima anataka kupanda chai kwenye ardhi iliyokuwa msitu. Ushauri wa msingi ni upi?
- Kwa nini kusafisha visu ni hatua kuu dhidi ya ratoon stunting ya miwa?
Majibu
- Kwa sababu ubwiri unga ni kundi la kipekee la kuvu ambao spora zake huota kwa unyevu wa hewa pekee bila kuhitaji tabaka la maji juu ya jani. Ukungu wa asubuhi wakati wa kiangazi hutosha kabisa, na hii ndiyo sababu wakulima wengi hushangazwa.
- Msimu wa kwanza, mti hupoteza majani na hivyo hushindwa kulisha matunda vizuri. Msimu wa pili, mti uliopoteza majani mengi hutoa maua machache kwa sababu hakuwa na majani ya kutosha kutengeneza akiba ya chakula. Kwa hiyo mkulima anayeona matunda mazuri mwaka huu bado anaweza kupata hasara kubwa mwaka ujao.
- Ondoa mizizi yote mikubwa ya miti iliyokatwa kabla ya kupanda. Mizizi hiyo ndiyo hubeba kuvu wa kuoza mizizi kama Armillaria, ambao huishi humo kwa miaka mingi na huenea kwa mguso hadi kwenye mizizi ya chai, ukitengeneza mabaka ya vichaka vilivyokufa yanayopanuka.
- Kwa sababu bakteria wanaosababisha ugonjwa huu huenea karibu peke yao kupitia utomvu unaobaki kwenye kisu cha kukata. Hawana mwenezaji wa asili wa nguvu, kwa hiyo kukata mnyororo huu wa chombo hupunguza kuenea kwa kiasi kikubwa. Ugonjwa hauna dalili wazi za nje, kwa hiyo unaweza kuenea bila kutambuliwa.
Marejeo ya kuaminika
- TARI Naliendele. Miongozo ya udhibiti wa magonjwa ya korosho.
- TaCRI. Mapendekezo ya aina za kahawa zinazostahimili kutu na CBD.
- Waller, J. M., Bigger, M. na Hillocks, R. J. Coffee Pests, Diseases and Their Management. CABI.
- Rott, P. na wenzake. A Guide to Sugarcane Diseases. CIRAD na ISSCT.
- TPHPA. Taarifa za ufuatiliaji wa magonjwa ya minazi ukanda wa pwani.
