Chakula cha Nguruwe Tanzania: Formula Zote za Kilo 10, 50 na 100
Mwongozo kamili wa kuchanganya chakula cha nguruwe mwenyewe — kutoka kitoto kinachonyonya mpaka nguruwe wa kilo tisini, ngazi saba, formula 15, na mbadala wa kila malighafi unayokosa.
Chakula huchukua asilimia sabini na tano ya gharama zote za ufugaji wa nguruwe. Ukinunua gunia la kiwandani, unalipa mara mbili ya gharama halisi ya malighafi. Mwongozo huu unakupa formula 15 kamili, zilizohesabiwa kwa uangalifu ili kila moja itoe jumla ya kilo mia moja kamili, pamoja na mbadala wa kila kitu unachokosa sokoni.
Onyo: Mwongozo huu ni kwa madhumuni ya kielimu na maelezo ya jumla pekee. Malighafi hutofautiana ubora kutoka sehemu moja hadi nyingine. Kabla ya kufanya mabadiliko makubwa kwenye kundi lako, ongea na afisa mifugo wa kata yako au daktari wa mifugo aliye karibu.
Kanuni kuu ya mwongozo huu: hutakiwi kuwa na kila malighafi iliyoandikwa. Kila mstari wa jedwali una safu ya njano inayoitwa Kama huna, tumia. Soma safu hiyo kwanza kabla hujaenda dukani. Unachopata ndicho unachotumia.
15Formula kamili zilizohesabiwa
7Ngazi za ukuaji na uzalishaji
23Malighafi tofauti zilizoainishwa
137Mistari ya vipimo kwenye jedwali kuu
1. Misingi Mitano ya Chakula cha Nguruwe
Tofauti kubwa kati ya nguruwe na ng’ombe ni hii: nguruwe ana tumbo moja kama binadamu. Hawezi kumeng’enya majani mengi. Ukimpa pumba peke yake atakula sana na kubaki mwembamba. Anahitaji protini halisi, na hasa amino asidi inayoitwa lysine.
Nishati
Huja kwenye mahindi, mtama, mihogo na molasi. Ndiyo huleta unene wa nyama. Ikikosekana, nguruwe hula sana bila kukua.
Protini
Huja kwenye mashudu ya soya, alizeti, dagaa, unga wa samaki na maharage. Hujenga misuli, si mafuta. Ikikosekana, ukuaji hudumaa.
Lysine
Amino asidi muhimu kuliko zote kwa nguruwe. Huja kwenye soya, dagaa na unga wa samaki. Bila yo, nguruwe hakui hata ukimpa protini nyingi.
Kalsiamu na fosforasi
Huja kwenye chokaa, maganda ya mayai, unga wa mifupa na DCP. Nguruwe wa kilo sabini mwenye mifupa dhaifu huvunjika mguu.
Nyuzi
Huja kwenye pumba na majani makavu. Humshibisha jike mwenye mimba bila kumnenepesha. Nguruwe anayekua anahitaji kidogo tu.
Vitamini na madini madogo
Huja kwenye premix ya nguruwe au majani ya mlonge yaliyokaushwa. Ni kidogo sana lakini bila vyo ngozi hukauka na ukuaji hushuka.
Kosa kubwa kabisa la wafugaji wengi: kumpa nguruwe pumba za mahindi peke yake au mabaki ya jikoni peke yake. Nguruwe atakula miezi tisa bila kufikia kilo sitini, na utakuwa umelisha bure. Nguruwe anayelishwa vizuri anafikia kilo tisini ndani ya miezi sita.
2. Ngazi Saba za Chakula
Nguruwe hahitaji chakula kile kile maisha yake yote. Protini hushuka kadri anavyokua, na jike mwenye mimba anahitaji kitu tofauti kabisa na anayenyonyesha.
| Ngazi | Wakati | Uzito | Protini | Chakula kwa siku | Maji kwa siku |
|---|---|---|---|---|---|
| Creep Vitoto vinavyonyonya | Siku 7 hadi kuachishwa | Kilo 1.5 – 8 | 20% – 22% | Gramu 50 – 300 | Lita 1 |
| Weaner Baada ya kuachishwa | Wiki 8 hadi 14 | Kilo 8 – 20 | 18% – 20% | Kilo 0.6 – 1.0 | Lita 2 – 4 |
| Grower Anayekua | Miezi 3 hadi 4 | Kilo 20 – 50 | 16% – 18% | Kilo 1.2 – 2.0 | Lita 5 – 8 |
| Finisher Kunenepesha | Miezi 4 hadi 6 | Kilo 50 – 90 | 14% – 15% | Kilo 2.2 – 3.0 | Lita 8 – 12 |
| Mimba Jike mwenye mimba | Siku 114 za mimba | Kilo 120 – 180 | 14% | Kilo 2.0 – 2.5 | Lita 12 – 15 |
| Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kuzaa hadi kuachisha | Kilo 130 – 200 | 16% – 18% | Kilo 4.0 – 6.0 | Lita 25 – 35 |
| Dume Wa mbegu | Mwaka mzima | Kilo 150 – 250 | 15% | Kilo 2.0 – 2.5 | Lita 10 – 12 |
Usibadilishe chakula ghafla
Nguruwe ana bakteria tumboni zinazohitaji siku tano kuzoea chakula kipya. Ukibadilisha ghafla utapata kuharisha, hasa kwa vitoto vilivyoachishwa. Changanya cha zamani na kipya kwa siku tano: robo tatu za zamani, kisha nusu kwa nusu, kisha robo ya zamani, kisha kipya peke yake.
Creep ndiyo siri ya faida
Anza kumpa kitoto chakula kigumu siku ya saba, hata kama bado kinanyonya. Kitoto kinachojua kula kabla ya kuachishwa hakidumai. Kisichojua hupoteza kilo mbili ndani ya wiki moja baada ya kuachishwa, na hakirudi tena kwenye mstari wa ukuaji.
3. Malighafi Zote na Kazi Zake
Hizi ndizo malighafi zinazotumika kwenye formula zote za mwongozo huu. Zimepangwa kwa makundi manne ili ujue ukikosa moja, unatafuta mbadala kwenye kundi lipi.
Nishati
Protini
Madini
Nyongeza
Maji
| Malighafi | Kundi | Protini yake | Bei kwa kilo (TSh) | Inapatikana wapi |
|---|---|---|---|---|
| Mahindi yaliyosagwa | Nishati | 8.5% | 750 – 900 | Soko la kijiji, mashine ya kusaga |
| Mtama au uwele | Nishati | 9% | 800 – 1,000 | Soko la kijiji, mikoa ya kati |
| Mihogo mikavu iliyosagwa | Nishati | 2.5% | 450 – 700 | Soko la kijiji. Lazima ilowekwe na kuanikwa. |
| Pumba za mahindi | Nishati na nyuzi | 12% | 400 – 600 | Mashine ya kusaga |
| Pumba za mpunga | Nishati na nyuzi | 12% | 300 – 450 | Mashine ya kukoboa mpunga |
| Molasi ya miwa | Nishati | 3% | 600 – 900 | Viwanda vya sukari, maduka ya pembejeo |
| Mashudu ya soya | Protini | 44% | 2,000 – 2,400 | Maduka makubwa ya pembejeo mjini |
| Mashudu ya alizeti | Protini | 30% | 800 – 1,000 | Mashine ya mafuta ya alizeti |
| Mashudu ya pamba | Protini | 36% | 700 – 900 | Vinu vya pamba, kanda ya ziwa |
| Dagaa waliosagwa | Protini na lysine | 55% | 4,000 – 5,000 | Soko la samaki, wachuuzi wa ziwa |
| Unga wa samaki | Protini na lysine | 55% | 4,500 – 6,000 | Maduka ya pembejeo |
| Maharage au kunde zilizochemshwa | Protini | 22% | 1,800 – 2,200 | Soko la kijiji. Lazima zichemshwe dakika 30. |
| Machicha ya pombe makavu | Protini | 22% | 100 – 200 (mabichi) | Viwanda vidogo vya pombe za kienyeji |
| Unga wa mifupa uliochomwa | Madini | — | 1,200 – 1,800 | Machinjio, maduka ya pembejeo |
| DCP (dicalcium phosphate) | Madini | — | 3,000 – 4,000 | Maduka makubwa ya pembejeo |
| Chokaa ya kulisha (limestone) | Madini | — | 500 – 800 | Maduka ya pembejeo na ya ujenzi |
| Maganda ya mayai yaliyosagwa | Madini | — | bure | Nyumbani, hoteli, waoka keki |
| Majani makavu ya mlonge au matembele | Nyongeza | 25% | bure | Shambani. Kaushwa kivulini, si juani. |
| Chumvi ya mezani | Nyongeza | — | 900 – 1,200 | Duka lolote |
| Premix ya nguruwe | Nyongeza | — | 12,000 – 18,000 | Maduka makubwa ya pembejeo |
| Lysine | Nyongeza | — | 20,000 – 25,000 | Maduka makubwa ya pembejeo |
| Methionine | Nyongeza | — | 22,000 – 28,000 | Maduka makubwa ya pembejeo |
Usitumie premix ya kuku kwa nguruwe. Premix ya kuku wanaotaga ina kalsiamu nyingi kupita kiasi na ina dawa za coccidiosis ambazo hazifai kwa nguruwe. Kama huna premix ya nguruwe, ni bora kutumia majani makavu ya mlonge kuliko kutumia ya kuku.
4. Formula Zote 15 — Jedwali Kuu
Jedwali hili lina mistari 137 ya vipimo kutoka formula 15. Bonyeza jina la chakula hapa chini kuona formula yake peke yake, au tumia kisanduku cha kutafuta. Kila mstari unaonyesha kilo 10, kilo 50, kilo 100, asilimia yake ndani ya mchanganyiko, na mbadala wake.
Mistari 137 imeonekana.
| Na. | Ngazi | Toleo | Kundi | Malighafi | Kilo 10 | Kilo 50 | Kilo 100 | Asilimia | Kama huna, tumia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.1 kg | 25.5 kg | 51 kg | 51% | Mtama kilo kwa kilo. Mihogo isizidi kilo 8, vitoto hawavumilii. |
| 2 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nishati | Pumba za ngano au za mahindi | 600 g | 3 kg | 6 kg | 6% | Pumba za mpunga zisizidi kilo 4. Ni ngumu kwa tumbo la kitoto. |
| 3 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Protini | Mashudu ya soya (yaliyochomwa) | 2 kg | 10 kg | 20 kg | 20% | Mashudu ya alizeti kilo 26 na punguza mahindi kilo 6. |
| 4 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 800 g | 4 kg | 8 kg | 8% | Ongeza mashudu ya soya kilo 6 na mahindi kilo 2. |
| 5 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Protini | Unga wa samaki au dagaa | 800 g | 4 kg | 8 kg | 8% | Vichwa vya samaki vilivyochemshwa na kukaushwa. Au maziwa ya unga ya ndama. |
| 6 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nishati | Molasi (miwa) | 300 g | 1.5 kg | 3 kg | 3% | Ongeza mahindi kilo 3. Molasi huvutia kitoto kula mapema. |
| 7 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Unga wa mifupa uliochomwa kilo 1.5 badala ya kilo 1 ya DCP. |
| 8 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Maganda ya mayai yaliyosagwa laini kilo kwa kilo. |
| 9 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Hakuna mbadala. Usizidishe, nguruwe hufa kwa chumvi nyingi. |
| 10 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Majani ya mlonge yaliyokaushwa kilo 2, pamoja na vitamini za maji. |
| 11 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nyongeza | Lysine | 15 g | 75 g | 150 g | 0.15% | Ongeza mashudu ya soya kilo 1.5 na punguza mahindi kilo 1.5. |
| 12 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kamili | Nyongeza | Methionine | 5 g | 25 g | 50 g | 0.05% | Ongeza unga wa samaki gramu 500. |
| 13 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 4.7 kg | 23.5 kg | 47 kg | 47% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 14 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 800 g | 4 kg | 8 kg | 8% | Pumba za mpunga zisizidi kilo 4. |
| 15 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 2.2 kg | 11 kg | 22 kg | 22% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 16 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 1.3 kg | 6.5 kg | 13 kg | 13% | Vichwa na matumbo ya samaki vilivyochemshwa na kukaushwa. |
| 17 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Protini | Maharage au kunde zilizochemshwa | 400 g | 2 kg | 4 kg | 4% | Mbaazi zilizochemshwa. Mbichi ni sumu. |
| 18 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Mifupa ya mnadani, chomwa hadi myeupe kisha saga. |
| 19 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Chokaa ya jiwe iliyosagwa laini. |
| 20 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Nyongeza | Majani makavu ya mlonge au matembele | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Majani ya mihogo yaliyokaushwa kivulini. |
| 21 | Creep Vitoto vinavyonyonya | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 22 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.6 kg | 28 kg | 56 kg | 56% | Mtama kilo kwa kilo. Mihogo isizidi kilo 12. |
| 23 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 1 kg | 5 kg | 10 kg | 10% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 24 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Protini | Mashudu ya soya | 1.7 kg | 8.5 kg | 17 kg | 17% | Mashudu ya alizeti kilo 22 na punguza mahindi kilo 5. |
| 25 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 800 g | 4 kg | 8 kg | 8% | Ongeza soya kilo 6 na mahindi kilo 2. |
| 26 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Protini | Unga wa samaki au dagaa | 500 g | 2.5 kg | 5 kg | 5% | Funza wa nzi mweusi au vichwa vya samaki. |
| 27 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Unga wa mifupa uliochomwa. |
| 28 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Maganda ya mayai yaliyosagwa. |
| 29 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Hakuna mbadala. |
| 30 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Majani makavu ya mlonge kilo 2. |
| 31 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kamili | Nyongeza | Lysine | 20 g | 100 g | 200 g | 0.2% | Ongeza mashudu ya soya kilo 1.5. |
| 32 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.1 kg | 25.5 kg | 51 kg | 51% | Mtama, uwele au mihogo isizidi kilo 12. |
| 33 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 1.2 kg | 6 kg | 12 kg | 12% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 34 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 2 kg | 10 kg | 20 kg | 20% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 35 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 1 kg | 5 kg | 10 kg | 10% | Vichwa vya samaki, funza wa nzi mweusi, au mchwa. |
| 36 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Protini | Maharage au kunde zilizochemshwa | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Mbaazi zilizochemshwa na kusagwa. |
| 37 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Mifupa ya mnadani iliyochomwa. |
| 38 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 100 g | 500 g | 1 kg | 1% | Chokaa ya jiwe laini. |
| 39 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Nyongeza | Majani makavu ya matembele | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Majani ya mihogo au mlonge yaliyokaushwa kivulini. |
| 40 | Weaner Baada ya kuachishwa | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 41 | Grower Anayekua | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.7 kg | 28.5 kg | 57 kg | 57% | Mtama kilo kwa kilo. Mihogo mikavu isizidi kilo 20. |
| 42 | Grower Anayekua | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 1.4 kg | 7 kg | 14 kg | 14% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 43 | Grower Anayekua | Kamili | Protini | Mashudu ya soya | 1.3 kg | 6.5 kg | 13 kg | 13% | Mashudu ya alizeti kilo 17 na punguza mahindi kilo 4. |
| 44 | Grower Anayekua | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 1 kg | 5 kg | 10 kg | 10% | Mashudu ya pamba kilo 5 tu, si zaidi. |
| 45 | Grower Anayekua | Kamili | Protini | Unga wa samaki au dagaa | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Funza wa nzi mweusi au machicha ya pombe yaliyokaushwa kilo 4. |
| 46 | Grower Anayekua | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 140 g | 700 g | 1.4 kg | 1.4% | Unga wa mifupa uliochomwa. |
| 47 | Grower Anayekua | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 180 g | 900 g | 1.8 kg | 1.8% | Maganda ya mayai yaliyosagwa. |
| 48 | Grower Anayekua | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Hakuna mbadala. |
| 49 | Grower Anayekua | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 40 g | 200 g | 400 g | 0.4% | Majani makavu ya mlonge kilo 2. |
| 50 | Grower Anayekua | Kamili | Nyongeza | Lysine | 10 g | 50 g | 100 g | 0.1% | Ongeza mashudu ya soya kilo 0.8. |
| 51 | Grower Anayekua | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 4.6 kg | 23 kg | 46 kg | 46% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 52 | Grower Anayekua | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 1.8 kg | 9 kg | 18 kg | 18% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 53 | Grower Anayekua | Kijijini | Nishati | Mihogo mikavu iliyosagwa | 600 g | 3 kg | 6 kg | 6% | Ongeza mahindi kilo 6. Mihogo lazima ilowekwe na kuanikwa. |
| 54 | Grower Anayekua | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 1.8 kg | 9 kg | 18 kg | 18% | Mashudu ya ufuta. Au mashudu ya pamba kilo 5 na alizeti kilo 13. |
| 55 | Grower Anayekua | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 700 g | 3.5 kg | 7 kg | 7% | Machicha ya pombe yaliyokaushwa kilo 12, punguza pumba kilo 5. |
| 56 | Grower Anayekua | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Mifupa ya mnadani iliyochomwa. |
| 57 | Grower Anayekua | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 100 g | 500 g | 1 kg | 1% | Chokaa ya jiwe iliyosagwa laini. |
| 58 | Grower Anayekua | Kijijini | Nyongeza | Majani makavu ya matembele | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Majani ya mihogo au mlonge yaliyokaushwa kivulini. |
| 59 | Grower Anayekua | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 60 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 6.1 kg | 30.5 kg | 61 kg | 61% | Mtama kilo kwa kilo. Mihogo mikavu isizidi kilo 25. |
| 61 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 1.6 kg | 8 kg | 16 kg | 16% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 62 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Protini | Mashudu ya soya | 1 kg | 5 kg | 10 kg | 10% | Mashudu ya alizeti kilo 13 na punguza mahindi kilo 3. |
| 63 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 900 g | 4.5 kg | 9 kg | 9% | Mashudu ya pamba kilo 5 tu. |
| 64 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 140 g | 700 g | 1.4 kg | 1.4% | Unga wa mifupa uliochomwa. |
| 65 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 180 g | 900 g | 1.8 kg | 1.8% | Maganda ya mayai yaliyosagwa. |
| 66 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Hakuna mbadala. |
| 67 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 40 g | 200 g | 400 g | 0.4% | Majani makavu ya mlonge kilo 2. |
| 68 | Finisher Kunenepesha | Kamili | Nyongeza | Lysine | 10 g | 50 g | 100 g | 0.1% | Ongeza mashudu ya soya kilo 0.8. |
| 69 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 4.8 kg | 24 kg | 48 kg | 48% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 70 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 2 kg | 10 kg | 20 kg | 20% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 71 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Nishati | Mihogo mikavu iliyosagwa | 800 g | 4 kg | 8 kg | 8% | Ongeza mahindi kilo 8. |
| 72 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 1.4 kg | 7 kg | 14 kg | 14% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 73 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Protini | Mashudu ya pamba | 300 g | 1.5 kg | 3 kg | 3% | Ongeza mashudu ya alizeti kilo 3 badala yake. |
| 74 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 400 g | 2 kg | 4 kg | 4% | Machicha ya pombe yaliyokaushwa kilo 7, punguza pumba kilo 3. |
| 75 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 120 g | 600 g | 1.2 kg | 1.2% | Mifupa ya mnadani iliyochomwa. |
| 76 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 100 g | 500 g | 1 kg | 1% | Chokaa ya jiwe laini. |
| 77 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Nyongeza | Majani makavu ya matembele | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Majani ya mihogo yaliyokaushwa. |
| 78 | Finisher Kunenepesha | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 79 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 4.8 kg | 24 kg | 48 kg | 48% | Mtama kilo kwa kilo. |
| 80 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 2.8 kg | 14 kg | 28 kg | 28% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. Hapa pumba nyingi ni nzuri, humzuia kunenepa. |
| 81 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 1.3 kg | 6.5 kg | 13 kg | 13% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 82 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Protini | Mashudu ya soya | 600 g | 3 kg | 6 kg | 6% | Mashudu ya alizeti kilo 8 na punguza mahindi kilo 2. |
| 83 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Unga wa mifupa uliochomwa. |
| 84 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 250 g | 1.25 kg | 2.5 kg | 2.5% | Maganda ya mayai yaliyosagwa. |
| 85 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 35 g | 175 g | 350 g | 0.35% | Hakuna mbadala. |
| 86 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Majani makavu ya mlonge kilo 2. |
| 87 | Mimba Jike mwenye mimba | Kamili | Nyongeza | Lysine | 15 g | 75 g | 150 g | 0.15% | Ongeza mashudu ya soya kilo 1. |
| 88 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 4.1 kg | 20.5 kg | 41 kg | 41% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 89 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 3 kg | 15 kg | 30 kg | 30% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 90 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Nishati | Mihogo mikavu iliyosagwa | 600 g | 3 kg | 6 kg | 6% | Ongeza mahindi kilo 6. |
| 91 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 1.2 kg | 6 kg | 12 kg | 12% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 92 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 400 g | 2 kg | 4 kg | 4% | Machicha ya pombe yaliyokaushwa kilo 7. |
| 93 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Nishati | Majani makavu ya matembele au mihogo | 350 g | 1.75 kg | 3.5 kg | 3.5% | Majani ya mlonge au lusina yaliyokaushwa kivulini. |
| 94 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Mifupa ya mnadani iliyochomwa. |
| 95 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Chokaa ya jiwe laini. |
| 96 | Mimba Jike mwenye mimba | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 97 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.7 kg | 28.5 kg | 57 kg | 57% | Mtama kilo kwa kilo. |
| 98 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 1.2 kg | 6 kg | 12 kg | 12% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 99 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Protini | Mashudu ya soya | 1.4 kg | 7 kg | 14 kg | 14% | Mashudu ya alizeti kilo 18 na punguza mahindi kilo 4. |
| 100 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 800 g | 4 kg | 8 kg | 8% | Ongeza soya kilo 6 na mahindi kilo 2. |
| 101 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Protini | Unga wa samaki au dagaa | 300 g | 1.5 kg | 3 kg | 3% | Funza wa nzi mweusi au vichwa vya samaki. |
| 102 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Nishati | Molasi (miwa) | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Ongeza mahindi kilo 2. Molasi humpa nguvu ya kutoa maziwa. |
| 103 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 140 g | 700 g | 1.4 kg | 1.4% | Unga wa mifupa uliochomwa. |
| 104 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 180 g | 900 g | 1.8 kg | 1.8% | Maganda ya mayai yaliyosagwa. |
| 105 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Hakuna mbadala. |
| 106 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 40 g | 200 g | 400 g | 0.4% | Majani makavu ya mlonge kilo 2. |
| 107 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kamili | Nyongeza | Lysine | 10 g | 50 g | 100 g | 0.1% | Ongeza mashudu ya soya kilo 0.8. |
| 108 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.1 kg | 25.5 kg | 51 kg | 51% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 109 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 1.4 kg | 7 kg | 14 kg | 14% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 110 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 1.8 kg | 9 kg | 18 kg | 18% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 111 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 900 g | 4.5 kg | 9 kg | 9% | Vichwa vya samaki vilivyochemshwa na kukaushwa. |
| 112 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Protini | Maharage au kunde zilizochemshwa | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Mbaazi zilizochemshwa na kusagwa. |
| 113 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Mifupa ya mnadani iliyochomwa. |
| 114 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Chokaa ya jiwe laini. |
| 115 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Nyongeza | Majani makavu ya matembele | 200 g | 1 kg | 2 kg | 2% | Majani ya mlonge au mihogo yaliyokaushwa kivulini. |
| 116 | Kunyonyesha Jike anayenyonyesha | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 117 | Dume Wa mbegu | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.3 kg | 26.5 kg | 53 kg | 53% | Mtama kilo kwa kilo. |
| 118 | Dume Wa mbegu | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 2.2 kg | 11 kg | 22 kg | 22% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 119 | Dume Wa mbegu | Kamili | Protini | Mashudu ya soya | 1.1 kg | 5.5 kg | 11 kg | 11% | Mashudu ya alizeti kilo 14 na punguza mahindi kilo 3. |
| 120 | Dume Wa mbegu | Kamili | Protini | Mashudu ya alizeti | 1 kg | 5 kg | 10 kg | 10% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 121 | Dume Wa mbegu | Kamili | Madini | DCP au unga wa mifupa | 140 g | 700 g | 1.4 kg | 1.4% | Unga wa mifupa uliochomwa. |
| 122 | Dume Wa mbegu | Kamili | Madini | Chokaa ya kulisha | 180 g | 900 g | 1.8 kg | 1.8% | Maganda ya mayai yaliyosagwa. |
| 123 | Dume Wa mbegu | Kamili | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 30 g | 150 g | 300 g | 0.3% | Hakuna mbadala. |
| 124 | Dume Wa mbegu | Kamili | Nyongeza | Premix ya nguruwe | 40 g | 200 g | 400 g | 0.4% | Majani makavu ya mlonge kilo 2. |
| 125 | Dume Wa mbegu | Kamili | Nyongeza | Lysine | 10 g | 50 g | 100 g | 0.1% | Ongeza mashudu ya soya kilo 0.8. |
| 126 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 4.5 kg | 22.5 kg | 45 kg | 45% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 127 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Nishati | Pumba za mahindi | 2.4 kg | 12 kg | 24 kg | 24% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 128 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Nishati | Mihogo mikavu iliyosagwa | 500 g | 2.5 kg | 5 kg | 5% | Ongeza mahindi kilo 5. |
| 129 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Protini | Mashudu ya alizeti | 1.7 kg | 8.5 kg | 17 kg | 17% | Mashudu ya ufuta kilo kwa kilo. |
| 130 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Protini | Dagaa waliosagwa | 500 g | 2.5 kg | 5 kg | 5% | Machicha ya pombe yaliyokaushwa kilo 9. |
| 131 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Madini | Unga wa mifupa uliochomwa | 150 g | 750 g | 1.5 kg | 1.5% | Mifupa ya mnadani iliyochomwa. |
| 132 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Madini | Maganda ya mayai yaliyosagwa | 100 g | 500 g | 1 kg | 1% | Chokaa ya jiwe laini. |
| 133 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Nyongeza | Majani makavu ya matembele | 100 g | 500 g | 1 kg | 1% | Majani ya mlonge yaliyokaushwa kivulini. |
| 134 | Dume Wa mbegu | Kijijini | Nyongeza | Chumvi ya mezani | 50 g | 250 g | 500 g | 0.5% | Hakuna mbadala. |
| 135 | Dharura Vitu vitatu tu | Kamili | Nishati | Mahindi yaliyosagwa | 5.5 kg | 27.5 kg | 55 kg | 55% | Mtama au uwele kilo kwa kilo. |
| 136 | Dharura Vitu vitatu tu | Kamili | Nishati | Pumba za mahindi | 3 kg | 15 kg | 30 kg | 30% | Pumba za mpunga kilo kwa kilo. |
| 137 | Dharura Vitu vitatu tu | Kamili | Protini | Dagaa waliosagwa | 1.5 kg | 7.5 kg | 15 kg | 15% | Vichwa vya samaki, machicha ya pombe yaliyokaushwa kilo 25 na punguza pumba kilo 10. |
Protini ya kila formula
| Ngazi | Formula kamili | Formula ya kijijini | Jumla ya mchanganyiko |
|---|---|---|---|
| Creep | Protini 20.8% | Protini 20% | 100.00 kg kila moja |
| Weaner | Protini 18.6% | Protini 18.1% | 100.00 kg kila moja |
| Grower | Protini 16.4% | Protini 16% | 100.00 kg kila moja |
| Finisher | Protini 14.2% | Protini 14.2% | 100.00 kg kila moja |
| Mimba | Protini 14% | Protini 13.9% | 100.00 kg kila moja |
| Kunyonyesha | Protini 16.6% | Protini 17.3% | 100.00 kg kila moja |
| Dume | Protini 15% | Protini 15% | 100.00 kg kila moja |
| Dharura | Protini 16.5% | Hakuna toleo la pili | 100.00 kg |
Tofauti kati ya matoleo mawili: Formula kamili ina premix ya nguruwe, mashudu ya soya, DCP na lysine. Nguruwe hufikia kilo tisini ndani ya miezi mitano na nusu, akitumia chakula kilo tatu kwa kila kilo moja ya nyama. Formula ya kijijini haina premix, haina DCP, haina soya. Inatumia mihogo, majani ya matembele, maganda ya mayai, mifupa ya mnadani na machicha ya pombe. Nguruwe atachukua miezi saba na atatumia chakula kilo tatu na nusu kwa kila kilo ya nyama. Lakini ni bora mara nyingi kuliko pumba peke yake, ambayo humchukua miezi kumi.
Hukupata malighafi uliyoitafuta?
Tuambie una nini sokoni lako na bei zake, tutakuhesabia formula yako mwenyewe inayotoa kilo mia moja kamili. Pia unaweza kuomba kitabu kamili cha PDF chenye kurasa ishirini na mbili.
5. Jedwali Kubwa la Mbadala
Tafuta kile unachokosa kwenye safu ya kwanza, kisha soma kulia. Safu ya mwisho inakuambia kiasi cha kubadilisha, kwa sababu mbadala mwingi si kilo kwa kilo.
| Unachokosa | Kwa nini kinahitajika | Mbadala wa kwanza | Mbadala wa pili | Marekebisho ya kiasi |
|---|---|---|---|---|
| Mashudu ya soya | Protini na lysine. Malighafi bora kuliko zote kwa nguruwe. | Mashudu ya alizeti | Maharage, kunde au mbaazi zilizochemshwa dakika 30, kukaushwa na kusagwa | Kilo 3 za alizeti badala ya kilo 2 za soya, punguza mahindi kilo 1 |
| Premix ya nguruwe | Vitamini A, D, E, B12, shaba na zinki | Majani ya mlonge, matembele au mihogo yaliyokaushwa kivulini na kusagwa | Vitamini za maji za mifugo mara mbili kwa wiki, pamoja na kuwaachia nje kwenye jua | Gramu 400 hadi 500 za premix = kilo 2 za majani makavu |
| Lysine | Amino asidi inayoamua kasi ya ukuaji | Ongeza mashudu ya soya | Ongeza dagaa au unga wa samaki | Gramu 100 za lysine = kilo 0.8 za soya, au kilo 1 ya dagaa |
| Methionine | Manyoya, ngozi na ubora wa nyama | Ongeza unga wa samaki | Ongeza mashudu ya soya yaliyochomwa | Gramu 50 za methionine = gramu 500 za unga wa samaki |
| DCP | Fosforasi ya mifupa. Nguruwe mzito mwenye mifupa dhaifu huvunjika miguu. | Unga wa mifupa uliochomwa hadi myeupe kisha kusagwa | Ongeza dagaa au vichwa vya samaki vilivyosagwa | Unga wa mifupa kilo 1.5 badala ya kilo 1 ya DCP |
| Chokaa ya kulisha | Kalsiamu ya mifupa na maziwa ya jike | Maganda ya mayai yaliyooshwa, kuchemshwa dakika 10, kukaushwa na kusagwa laini | Chokaa ya jiwe ya maduka ya ujenzi, iliyosagwa laini kama unga | Kilo 1 badala ya kilo 1 |
| Unga wa samaki | Protini ya wanyama na lysine | Dagaa wa ziwani waliosagwa | Vichwa na matumbo ya samaki vilivyochemshwa, kukaushwa juani na kusagwa. Au funza wa nzi mweusi. | Kilo 1 badala ya kilo 1. Kwa Finisher usizidi kilo 3, nyama itanuka samaki. |
| Mahindi | Nishati, msingi wa chakula chote | Mtama au uwele, kilo kwa kilo | Mihogo mikavu iliyolowekwa siku tatu na kuanikwa juani. Au viazi vitamu vilivyokaushwa. | Mihogo isizidi robo ya mchanganyiko kwa wakubwa, kilo 8 tu kwa vitoto. Ongeza dagaa kilo 2. |
| Pumba za mahindi | Nyuzi na nishati ya bei nafuu | Pumba za mpunga | Machicha ya pombe yaliyokaushwa juani. Au maganda ya alizeti yaliyosagwa. | Machicha makavu kilo 1 badala ya pumba kilo 1. Mabichi kilo 3 badala ya kilo 1. |
| Chanzo cha protini chochote | Kujenga misuli | Machicha ya pombe ya mtama au mahindi, yaliyokaushwa | Funza wa nzi mweusi, minyoo ya kufuga, au mchwa waliokaushwa | Machicha makavu kilo 12 badala ya dagaa kilo 7, punguza pumba kilo 5 |
| Molasi | Nishati ya haraka na ladha nzuri | Ongeza mahindi kiasi kile kile | Maji ya sukari ya miwa yaliyochemshwa, au viazi vitamu vilivyochemshwa | Molasi isizidi kilo 5 kwa kila kilo 100, huleta kuharisha |
| Majani ya kijani | Vitamini na nyuzi, hupunguza gharama | Matembele, majani ya mihogo, mlonge au lusina | Majani ya maboga, mabaki ya mboga za sokoni | Mabichi kilo 3 hadi 5 kwa siku kwa nguruwe mkubwa, wape kando si kwenye mchanganyiko |
| Chumvi | Hamu ya kula na uwiano wa maji mwilini | Hakuna mbadala. Ipo kila duka la kijiji. | Usitumie chumvichumvi ya samaki wala chumvi ya mifugo yenye madini mengine | Gramu 300 hadi 500 kwa kilo 100. Kuzidisha huua hasa akikosa maji. |
6. Mabaki ya Jikoni na Hotelini
Mabaki ya chakula ni nafuu na yanapatikana kila mji. Yanaweza kupunguza gharama yako kwa nusu. Lakini ndiyo njia kuu ya kusambaza homa ya nguruwe ya Afrika, ugonjwa unaoua kundi lote ndani ya wiki moja na hauna dawa wala chanjo.
Sheria moja isiyovunjwa kamwe. Chemsha mabaki yote kwenye sufuria kubwa mpaka yachemke kwa dakika thelathini kamili, kabla hujampa nguruwe. Hii huua virusi vya homa ya nguruwe ya Afrika. Mabaki yasiyochemshwa yanaweza kuua nguruwe wako wote, na jirani zako pia.
| Kanuni | Kwa nini |
|---|---|
| Chemsha dakika 30, kisha acha yapoe | Huua virusi vya homa ya nguruwe ya Afrika na bakteria wengine |
| Kamwe usiwape mabaki yenye nyama ya nguruwe, soseji au bacon | Ndiyo chanzo hatari kuliko chote, hata yakichemshwa |
| Ondoa mifupa mikali, chuma, plastiki na karatasi za kufungia | Huchana utumbo na huua ndani ya siku mbili |
| Usiwape mabaki yaliyooza au yenye ukungu | Nguruwe ni nyeti kwa aflatoksini kuliko kuku |
| Changanya na pumba na dagaa, si mabaki peke yake | Mabaki yana maji mengi na protini kidogo |
| Kwa kila debe la mabaki, ongeza kilo 2 za mchanganyiko kavu wa Grower | Kurudisha uwiano wa protini na nishati |
| Usiwape majike wenye mimba wiki mbili za mwisho, wala vitoto chini ya kilo 20 | Tumbo lao haliwezi kuhimili mabadiliko ya ghafla |
Kufanya mkataba na hoteli
Peleka ndoo mbili safi zenye vifuniko, zibadilishe kila siku kwa muda mmoja. Hoteli nyingi zitakupa bure kwa sababu unawapunguzia taka. Ndoo yenye kifuniko huzuia mabaki kuoza na kuvuta nzi. Debe moja la lita 20 la mabaki yaliyochemshwa ni takribani kilo 17.
7. Kupima Bila Mizani
Mizani ni bora, na ya mkononi ya kilo 50 huuzwa kati ya shilingi elfu ishirini na tano na elfu arobaini. Lakini kama huna, vipimo hivi vitakusaidia. Ni kwa malighafi kavu ya kawaida.
| Malighafi | Debe la lita 20 | Ndoo ya lita 10 | Kopo la lita 1 |
|---|---|---|---|
| Mahindi yaliyosagwa | kilo 12 | kilo 6 | gramu 600 |
| Pumba za mahindi | kilo 7 | kilo 3.5 | gramu 350 |
| Pumba za mpunga | kilo 6 | kilo 3 | gramu 300 |
| Mashudu ya alizeti | kilo 10 | kilo 5 | gramu 500 |
| Mashudu ya soya | kilo 13 | kilo 6.5 | gramu 650 |
| Dagaa waliosagwa | kilo 9 | kilo 4.5 | gramu 450 |
| Mihogo mikavu iliyosagwa | kilo 11 | kilo 5.5 | gramu 550 |
| Machicha ya pombe makavu | kilo 5 | kilo 2.5 | gramu 250 |
| Machicha ya pombe mabichi | kilo 16 | kilo 8 | gramu 800 |
| Unga wa mifupa au chokaa | kilo 18 | kilo 9 | gramu 900 |
| Molasi | kilo 28 | kilo 14 | kilo 1.4 |
| Mabaki ya hotelini yaliyochemshwa | kilo 17 | kilo 8.5 | gramu 850 |
Vitu vidogo: premix, chumvi, lysine
| Kipimo | Premix | Chumvi | Lysine au Methionine |
|---|---|---|---|
| Kijiko cha chakula, kilichojaa | gramu 12 | gramu 18 | gramu 10 |
| Kijiko cha chai, kilichojaa | gramu 4 | gramu 6 | gramu 3.5 |
| Kifuniko cha chupa ya soda | gramu 4 | gramu 5 | gramu 3.5 |
Mfano: kwa kilo 50 za Grower unahitaji gramu 200 za premix. Hivyo ni vijiko vya chakula kumi na saba vilivyojaa. Na kusaga ni muhimu: nguruwe hameng’enyi punje nzima, lakini ukisaga laini kama unga atapata vidonda vya tumbo. Saga kiasi cha kati, kama mchanga mnene.
8. Hatua Nane za Kuchanganya
- Andaa sakafu. Sementi iliyofagiliwa au turubai kubwa iliyotandazwa. Isiwe kwenye udongo, wala mahali penye upepo mkali unaopeperusha premix.
- Pima kila malighafi peke yake kwanza. Weka kila moja kwenye rundo lake au ndoo yake. Usianze kumwaga mpaka umepima vyote. Hii hukuzuia kusahau au kurudia.
- Mwaga vikubwa chini. Mahindi kwanza, kisha pumba, kisha mashudu. Tandaza kila safu juu ya nyingine kama safu za keki, si rundo refu.
- Changanya vidogo kwenye ndoo kwanza. Pumba kilo mbili pamoja na premix, chumvi na lysine. Changanya dakika tatu mpaka rangi iwe sawa. Premix ni gramu mia nne tu ndani ya kilo mia, haiwezi kusambaa yenyewe.
- Mwaga mchanganyiko wa ndoo juu ya rundo. Sambaza juu ya eneo lote, si mahali pamoja.
- Geuza rundo mara tatu. Kwa koleo, chukua kutoka pembeni peleka katikati, zunguka rundo lote. Mara tatu zinatosha; nyingi zaidi hutenganisha vizito na vyepesi.
- Molasi mwisho kabisa. Ipashe moto kidogo iwe nyepesi, kisha inyunyize juu ya rundo kwa kopo lenye matundu ukigeuza. Molasi baridi hushikamana na kutengeneza mabonge.
- Fungasha kwenye magunia. Mfuko wa plastiki ndani ya gunia. Andika kwa kalamu tarehe na aina ya chakula juu ya gunia.
Kosa la kawaida: kumwaga premix moja kwa moja juu ya rundo kubwa. Nguruwe mmoja atakula premix yote na wengine hawatapata kabisa. Lazima ipite kwenye ndoo na pumba kwanza.
9. Kiasi cha Chakula na Maji kwa Siku
| Uzito au hali | Chakula kwa siku | Mara ngapi | Maji kwa siku | Formula ya kutumia |
|---|---|---|---|---|
| Kitoto kinachonyonya, kilo 1.5 – 8 | gramu 50 hadi 300 | Kiwe kipo wakati wote | lita 1 | Creep |
| Weaner, kilo 8 – 20 | kilo 0.6 hadi 1.0 | Mara 3 | lita 2 hadi 4 | Weaner |
| Grower, kilo 20 – 35 | kilo 1.2 hadi 1.6 | Mara 2 | lita 5 hadi 6 | Grower |
| Grower, kilo 35 – 50 | kilo 1.6 hadi 2.0 | Mara 2 | lita 6 hadi 8 | Grower |
| Finisher, kilo 50 – 70 | kilo 2.2 hadi 2.6 | Mara 2 | lita 8 hadi 10 | Finisher |
| Finisher, kilo 70 – 90 | kilo 2.6 hadi 3.0 | Mara 2 | lita 10 hadi 12 | Finisher |
| Jike mwenye mimba | kilo 2.0 hadi 2.5 | Mara 2 | lita 12 hadi 15 | Mimba |
| Jike anayenyonyesha | kilo 4.0 hadi 6.0 | Mara 3 | lita 25 hadi 35 | Kunyonyesha |
| Dume wa mbegu | kilo 2.0 hadi 2.5 | Mara 2 | lita 10 hadi 12 | Dume |
Hesabu ya chakula cha anayenyonyesha
Anza na kilo mbili siku ya kuzaa. Ongeza nusu kilo kila siku mpaka siku ya saba. Kuanzia hapo, mpe kilo mbili pamoja na gramu mia nne kwa kila kitoto anachonyonyesha. Mfano: jike mwenye vitoto kumi anahitaji kilo mbili pamoja na kilo nne, jumla kilo sita kwa siku, ugawanye mara tatu. Siku tatu kabla ya kuachisha, punguza chakula kwa nusu ili maziwa yakauke bila maumivu ya matiti.
Maji
Nguruwe hunywa lita mbili hadi tatu kwa kila kilo moja ya chakula. Maji yakikatika, nguruwe huacha kula mara moja na anaweza kupata sumu ya chumvi. Jike anayenyonyesha ndiye anayehitaji zaidi — akikosa maji, maziwa hukauka ndani ya siku moja. Weka chombo kwenye kivuli, kisichoweza kupinduliwa, na kioshwe kila siku.
Hesabu ya nguruwe mmoja mpaka kuuza: kutoka kuachishwa akiwa kilo nane mpaka kufikia kilo tisini, nguruwe mmoja hula takribani kilo mia mbili sabini za chakula, sawa na magunia matano na nusu. Kwa gharama ya kutengeneza mwenyewe ya shilingi elfu moja na mia moja kwa kilo, chakula chote ni shilingi laki mbili na tisini na saba elfu. Nguruwe wa kilo tisini anayeuzwa shilingi laki nne na hamsini elfu anakupa faida ya zaidi ya laki moja baada ya kuondoa gharama ya kitoto na dawa.
10. Bajeti Yako Ikoje
| Bajeti ndogo | Bajeti ya kati | Bajeti kamili | |
|---|---|---|---|
| Unachonunua | Mahindi, pumba, dagaa. Mabaki ya hotelini yaliyochemshwa. | Mahindi, pumba, alizeti, dagaa, mihogo, unga wa mifupa, chumvi. | Kila kitu pamoja na soya, premix ya nguruwe, lysine na DCP. |
| Formula ya kutumia | Dharura pamoja na mabaki yaliyochemshwa | Toleo la kijijini kwa ngazi zote | Toleo kamili kwa ngazi zote |
| Gharama kwa kilo | TSh 900 – 1,100 | TSh 950 – 1,050 | TSh 1,100 – 1,200 |
| Kufikia kilo 90 | Miezi 9 au zaidi | Miezi 7 | Miezi 5.5 hadi 6 |
| Chakula kwa kila kilo ya nyama | Kilo 4.5 au zaidi | Kilo 3.5 | Kilo 3.0 |
| Chakula chote mpaka kuuza | Kilo 400 au zaidi | Kilo 315 | Kilo 270 |
| Vitoto hai kwa mzao | 7 hadi 8 | 9 hadi 10 | 10 hadi 12 |
| Vifo hadi kuachishwa | Asilimia 20 hadi 30 | Asilimia 12 hadi 18 | Chini ya asilimia 10 |
Angalia safu ya chakula chote mpaka kuuza. Bajeti ndogo inaonekana nafuu kwa kilo, lakini inatumia kilo mia moja na thelathini za ziada kwa kila nguruwe. Ukizidisha kwa nguruwe kumi, ni magunia ishirini na sita ya ziada kwa mzunguko mmoja. Hapo ndipo faida inapopotea bila kuiona.
11. Gharama na Kulinganisha
| Njia | Gharama ya kilo 100 | Gharama kwa kilo | Unaokoa |
|---|---|---|---|
| Kununua gunia la kiwandani | TSh 160,000 | TSh 1,600 | — |
| Toleo la 1, formula kamili | TSh 114,000 | TSh 1,140 | TSh 46,000 |
| Toleo la 2, formula ya kijijini | TSh 99,000 | TSh 990 | TSh 61,000 |
Hesabu ya kuokoa kwa mwaka
Nguruwe kumi kwa mzunguko, mizunguko miwili kwa mwaka, ni kilo elfu tano na mia nne za chakula. Tofauti ya shilingi mia sita na kumi kwa kilo kati ya kununua gunia la kiwandani na kuchanganya toleo la kijijini ni shilingi milioni tatu na laki tatu kwa mwaka. Hiyo ni pesa ya banda jipya au majike wawili wa mbegu.
Bei hutofautiana kwa msimu na kwa mkoa. Msimu wa mavuno bei ya mahindi hushuka kwa asilimia thelathini. Kanda ya ziwa dagaa ni nafuu. Mikoa ya kusini mashudu ya alizeti ni nafuu. Fanya hesabu yako mwenyewe kwa bei za sokoni lako kabla hujaamua.
12. Makosa Kumi Yanayoua Faida
| Kosa | Kinachotokea | Kinga |
|---|---|---|
| 1. Mabaki yasiyochemshwa | Homa ya nguruwe ya Afrika. Kundi lote hufa ndani ya wiki. Hakuna dawa wala chanjo. | Chemsha dakika 30 kila mara, bila kukosa |
| 2. Pumba peke yake | Nguruwe hula sana na kubaki mwembamba miezi kumi | Ongeza mashudu ya alizeti au dagaa |
| 3. Mahindi yenye ukungu | Aflatoksini. Jike hutoa mimba, ini huharibika. | Ukiona doa la kijani au bluu, usinunue hata kwa bei ya bure |
| 4. Chumvi nyingi bila maji | Sumu ya chumvi. Nguruwe huzunguka kama mlevi kisha hufa. | Gramu 5 kwa kilo 1 ya chakula ni kikomo. Maji saa 24. |
| 5. Kunenepesha jike mwenye mimba | Hushindwa kuzaa, huzaa vitoto vichache, hukanyaga vitoto | Kilo 2.5 kwa siku ni kikomo, hata akilia |
| 6. Kubadilisha chakula ghafla | Kuharisha kunakoua, hasa kwa vitoto vilivyoachishwa | Chukua siku tano: robo tatu, nusu, robo, kisha kipya |
| 7. Premix ya kuku kwa nguruwe | Kalsiamu nyingi na dawa za coccidiosis zisizofaa | Tumia premix ya nguruwe, au majani makavu kabisa |
| 8. Soya au maharage mbichi | Kizuizi cha kumeng’enya protini | Choma au chemsha dakika 30 kabla ya kusaga |
| 9. Kusaga laini kupita kiasi | Vidonda vya tumbo | Saga kama mchanga mnene, si kama unga |
| 10. Kuhifadhi zaidi ya mwezi | Vitamini hufa, mafuta ya pumba huwa na uchachu | Changanya kiasi cha wiki nne tu |
13. Uhifadhi wa Chakula
| Jambo | Ufanye nini | Kwa nini |
|---|---|---|
| Muda | Changanya kiasi kisichozidi cha wiki nne | Vitamini hufa na mafuta huharibika baada ya hapo |
| Sakafu | Weka magunia juu ya mbao au matofali, nchi nne kutoka chini | Sakafu hupitisha unyevu hata ikiwa kavu kwa juu |
| Ukuta | Acha nafasi ya nchi sita kati ya gunia na ukuta | Hewa ipite, unyevu usikae |
| Chumba | Kiwe na hewa inayopita lakini kisipigwe na mvua | Chumba kilichozibwa hushika joto na unyevu |
| Panya | Weka mtego, si sumu. Kagua magunia kila wiki. | Sumu ikiingia kwenye chakula itaua nguruwe wote |
| Machicha ya pombe | Yatumie siku hiyo hiyo, au anika juani mpaka yakauke kabisa | Mabichi huoza ndani ya siku mbili |
| Kununua kwa wingi | Nunua Julai hadi Septemba, hifadhi mahindi mzima si mchanganyiko | Mahindi mzima hukaa miezi sita, mchanganyiko hauwezi |
Namna ya kuanza
- Anza kidogo. Changanya kilo kumi mara ya kwanza, si kilo mia. Mpe nguruwe mmoja kwa siku saba na uangalie.
- Angalia kinyesi. Kikiwa kigumu na nguruwe anakula vizuri, endelea. Kikiwa cha maji, rudi kwenye jedwali uangalie ulipokosea.
- Pima nguruwe wako. Kama huna mizani, pima mzunguko wa kifua nyuma ya miguu ya mbele kwa inchi, uzidishe mara mbili, kisha zidisha kwa urefu kutoka masikioni hadi mkiani, gawanya kwa mia nne upate pauni, kisha gawanya kwa mbili na robo upate kilo.
- Weka daftari. Tarehe ya kuchanganya, kiasi cha kila malighafi, bei uliyolipa, na uzito wa nguruwe kila wiki mbili.
- Baada ya mzunguko mmoja utakuwa na taarifa zako mwenyewe zilizo bora kuliko ushauri wowote wa kitabu.
14. Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara
Nguruwe anakula chakula kiasi gani kwa siku?
Inategemea uzito. Weaner wa kilo nane hadi ishirini hula kilo 0.6 hadi 1.0. Grower wa kilo ishirini hadi hamsini hula kilo 1.2 hadi 2.0. Finisher wa kilo hamsini hadi tisini hula kilo 2.2 hadi 3.0. Jike anayenyonyesha hula kilo nne hadi sita.
Naweza kumpa nguruwe mabaki ya hotelini?
Ndiyo, lakini lazima uyachemshe kwa dakika thelathini kamili kabla ya kuwapa. Hii huua virusi vya homa ya nguruwe ya Afrika. Usiwape mabaki yenye nyama ya nguruwe hata yakichemshwa.
Protini ngapi kwa nguruwe anayekua?
Asilimia kumi na sita hadi kumi na nane kwa nguruwe wa kilo ishirini hadi hamsini. Baada ya kilo hamsini shuka hadi asilimia kumi na nne.
Naweza kuchanganya chakula cha nguruwe bila premix?
Ndiyo. Tumia toleo la kijijini. Badala ya premix weka kilo mbili za majani ya mlonge, matembele au mihogo yaliyokaushwa kivulini na kusagwa kwa kila kilo mia. Usitumie premix ya kuku.
Nguruwe anachukua muda gani kufikia kilo tisini?
Kwa formula kamili, miezi mitano na nusu hadi sita. Kwa formula ya kijijini, miezi saba. Kwa pumba peke yake, miezi kumi au zaidi.
Kwa nini nguruwe wangu anakula sana lakini hakui?
Mara nyingi ni protini kidogo. Pumba za mahindi zina protini ya asilimia kumi na mbili tu, na lysine kidogo sana. Ongeza mashudu ya alizeti au dagaa. Sababu nyingine ni minyoo, hivyo mpe dawa ya minyoo kila miezi mitatu.
Ni gharama kiasi gani kuchanganya kilo mia mwenyewe?
Kwa bei za wastani, toleo kamili la Grower ni takribani shilingi laki moja na elfu kumi na nne. Toleo la kijijini ni takribani elfu tisini na tisa. Gunia la kiwandani la kiasi hicho ni takribani laki moja na elfu sitini.
Naweza kutumia mihogo badala ya mahindi?
Ndiyo, lakini isizidi robo ya mchanganyiko kwa nguruwe wakubwa, na kilo nane tu kwa vitoto. Loweka mihogo siku tatu ukibadilisha maji, kisha anika juani kuondoa sumu. Ongeza dagaa kilo mbili kwa sababu mihogo haina protini.
Kwa nini kila formula inatoa kilo 100 kamili?
Kwa sababu formula ya chakula ni uwiano, si orodha ya vitu. Jumla ikizidi au ikipungua, asilimia ya protini na madini inabadilika na nguruwe hapati alichokusudiwa. Formula zote za mwongozo huu zimehesabiwa kuhakikisha jumla ni kilo mia moja kamili.
Nifanyeje kama nina malighafi tatu tu?
Tumia formula ya Dharura kwenye jedwali kuu: mahindi kilo 55, pumba kilo 30 na dagaa kilo 15 kwa kila kilo mia. Kisha ongeza maganda ya mayai, majani makavu na chumvi mara tu unapoyapata.
Kuhusu takwimu za mwongozo huu: Formula zote 15 zimehesabiwa kwa kutumia thamani za protini za malighafi zinazopatikana Tanzania (mahindi 8.5%, pumba 12%, mashudu ya alizeti 30%, mashudu ya soya 44%, mashudu ya pamba 36%, dagaa na unga wa samaki 55%, maharage 22%, majani makavu 25%, mihogo 2.5%). Kila formula imethibitishwa kutoa jumla ya kilo mia moja kamili. Bei zilizoonyeshwa ni za wastani wa soko na hubadilika kwa msimu na kwa mkoa. Mahitaji ya protini yamezingatia viwango vya kawaida vya ulishaji nguruwe wa nyama na wa mbegu. Thibitisha na afisa mifugo wa kata yako kabla ya mabadiliko makubwa.
Unahitaji Mwongozo Zaidi au Kitabu Kamili?
DeVine Vision Tech inakusaidia kuhesabu formula kwa malighafi zinazopatikana kwako, kupanga bajeti ya banda lako, na kupata kitabu kamili cha PDF chenye kurasa ishirini na mbili.
Pokea kitabu cha PDF
Tuma neno KITABU NGURUWE kwa WhatsApp upokee nakala kamili ya kuchapisha na kusoma bila intaneti.
Formula ya malighafi zako
Tuambie una nini sokoni lako na bei zake, tutakuhesabia formula yako mwenyewe inayotoa kilo mia kamili.
Ushauri wa banda na bajeti
Mpango wa ulishaji kwa mzunguko mzima, hesabu ya faida, na ushauri wa kuanza ufugaji wa nguruwe.
| 0620 339 260 — njia ya haraka kuliko zote | |
| Simu | 0620 339 260 — saa 2 asubuhi hadi saa 2 usiku |
| Tovuti | devinevisiontech.com |
| Kupokea kitabu | Tuma neno KITABU NGURUWE kwa WhatsApp, utapokea PDF ya kurasa 22 bila malipo |
| Kuhesabiwa formula | Tuma orodha ya malighafi ulizonazo na bei zake, tutakurudishia formula yako ndani ya saa 24 |
| Lugha | Kiswahili au Kiingereza |
