Kinga ya Magonjwa (Biosecurity) na Ratiba ya Chanjo ya Nguruwe
Kwa ASF hakuna chanjo ya uhakika. Biosecurity ndiyo chanjo yako pekee.
Malengo ya kujifunza
Baada ya kusoma sura hii, utaweza:
- Kutekeleza hatua kali za biosecurity dhidi ya ASF.
- Kufuata ratiba ya chanjo za magonjwa yanayoweza kuzuiliwa.
- Kuelewa tofauti kati ya magonjwa yenye chanjo na yasiyo na chanjo.
- Kutunza na kutoa chanjo kwa usahihi.
Biosecurity: kinga namba moja
Tofauti na kuku, ugonjwa hatari zaidi wa nguruwe (ASF) hauna chanjo ya kibiashara inayotumika kwa kawaida Tanzania. Hii inamaanisha biosecurity si hiari, ni msingi wa mradi mzima.
| Njia | Mfano | Hatua ya kuzuia |
|---|---|---|
| Nguruwe wapya | Kununua sokoni au kupokea zawadi | Tenga wiki 3 hadi 4 kabla ya kuchanganya na kundi |
| Mabaki ya chakula (swill) | Mabaki ya nyama ya nguruwe kutoka migahawa/sokoni | Usilishe kabisa nyama ya nguruwe isiyopikwa vizuri kwa muda mrefu |
| Watu | Wafugaji wenzako, wanunuzi | Footbath mlangoni; viatu maalum vya bandani |
| Magari | Malori ya kubeba nguruwe wa machinjio | Yasiegeshwe karibu na banda; yaoshwe kabla ya kuingia eneo |
| Nguruwe wa mwitu | Nguruwe pori wanaobeba ASF bila dalili | Ua imara linalozuia mawasiliano ya moja kwa moja |
| Vifaa vilivyokopwa | Vyombo, mizani, vizimba vya usafiri | Usikope; ukikopa, safisha na dawa kali kabla |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Ukishuku ASF, usisogeze nguruwe wowote kutoka au kwenda bandani kwako. Hata kuuza haraka kuepuka hasara husambaza ugonjwa kwa vijiji vingine na ni kosa la kisheria katika maeneo mengi. Ripoti mara moja kwa afisa mifugo wa kata au wilaya.
Ratiba ya chanjo (magonjwa yenye chanjo)
Baadhi ya magonjwa ya nguruwe yana chanjo za kuaminika, hata kama ASF haina. Fuata ratiba hii ya msingi, ukithibitisha na afisa mifugo kwa magonjwa yaliyopo eneo lako.
| Umri/Hatua | Chanjo | Maelezo |
|---|---|---|
| Wiki 3 hadi 4 | Erysipelas (kwa maeneo yenye ugonjwa) | Muhimu hasa kwa wanaokusudiwa kuzalisha |
| Wiki 6 hadi 8 | Homa ya Miguu na Mdomo (FMD), ikiwepo eneo lako | Kufuata mwongozo wa taifa; si maeneo yote |
| Kabla ya kupandisha kwa mara ya kwanza | Parvovirus na Erysipelas (booster) | Kwa majike ya kuzalisha, kupunguza kuharibika kwa mimba |
| Kila mimba (wiki 2-3 kabla ya kuzaa) | Chanjo ya E. coli/Clostridium ikiwepo | Hutoa kinga kwa wachanga kupitia kolostramu |
| Mara kwa mara kulingana na eneo | Classical Swine Fever (kwa maeneo yenye mpango wa taifa) | Fuata mwongozo wa Wizara ya Mifugo |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Upatikanaji wa chanjo hizi hutofautiana kimkoa na kwa wakati. Wasiliana na afisa mifugo wa wilaya yako kujua chanjo zipi zinapatikana na zinazopendekezwa kwa eneo lako mahususi, kwa sababu baadhi ya magonjwa haya si tishio kila mahali Tanzania.
Kanuni za jumla za biosecurity ya kila siku
- Mwelekeo mmoja wa kazi: anza na wachanga na wajawazito, kisha wanaokua, mwisho wagonjwa. Badilisha viatu kati ya makundi ikiwezekana.
- Nguruwe aliyekufa bila sababu wazi aondolewe mara moja na azikwe kwa kina au achomwe, si kutupwa nje ambako mbwa au wanyama wengine wanaweza kumfikia na kusambaza ugonjwa.
- Usinunue nguruwe wa mfugaji ambaye kundi lake limewahi kuathiriwa na ASF hivi karibuni, hata kama anasema wamepona.
- Sajili mradi wako na afisa mifugo wa eneo lako ili upate taarifa za haraka za milipuko inayozunguka.
Muhtasari wa sura
- Hakuna chanjo ya kibiashara ya kawaida dhidi ya ASF Tanzania; biosecurity ndiyo kinga pekee.
- Usilishe mabaki ya nyama ya nguruwe isiyopikwa vizuri kwa muda mrefu.
- Tenga nguruwe wapya wiki 3 hadi 4 kabla ya kuwachanganya na kundi.
- Baadhi ya magonjwa (Erysipelas, FMD, Parvovirus) yana chanjo; thibitisha na afisa mifugo wa eneo lako.
- Ukishuku ASF, usisogeze nguruwe wowote; ripoti mara moja.
Maneno muhimu na maana zake
Maswali ya kujipima
- Kwa nini biosecurity ni muhimu zaidi kwa nguruwe kuliko chanjo, tofauti na kuku?
- Mfugaji anashuku ASF kwenye kundi lake na anataka kuuza nguruwe wote haraka kabla hawajafa ili asipoteze fedha. Ushauri wako?
Majibu
- Kwa sababu ugonjwa hatari zaidi wa nguruwe, ASF, hauna chanjo ya kibiashara inayotumika kwa kawaida wala tiba. Njia pekee ya kudhibiti ni kuzuia virusi visiingie kabisa kupitia udhibiti mkali wa watu, wanyama, magari na chakula.
- Asifanye hivyo. Kuuza au kusafirisha nguruwe wanaoshukiwa kuwa na ASF husambaza ugonjwa kwa vijiji vingine na ni hatari kubwa kwa sekta nzima, pamoja na kuwa kosa la kisheria katika maeneo mengi. Ripoti kwa afisa mifugo mara moja na fuata maelekezo yao.
Marejeo ya kuaminika
- OIE/WOAH. Miongozo ya udhibiti wa ASF na magonjwa mengine ya nguruwe.
- FAO. Miongozo ya biosecurity kwa wafugaji wadogo wa nguruwe.
- Wizara ya Mifugo na Uvuvi, Tanzania. Mpango wa taifa wa kudhibiti ASF.
- TVLA. Taarifa za chanjo za mifugo zinazopatikana Tanzania.
