Kozi za Shahada (UDOM) 2025/2026 — Orodha, Vigezo na Muda wa Masomo Kozi za Shahada (UDOM) 2025/2026 — Orodha, Vigezo na Muda wa Masomo Hapa chini ni orodha kamili ya programu za shahada zilizotangazwa kwa Chuo Kikuu cha Dodoma (UDOM) kwa mwaka wa masomo 2025/2026 kulingana na TCU Admission Guidebook 2025/2026. Jedwali linaonyesha namba ya programu, jina la kozi, muda wa masomo na muhtasari wa vigezo vya kujiunga. Jedwali la Kozi Zote (Kamili) — UDOM 2025/2026 SN Programu (Kozi) Muda wa Masomo (Miaka) Vigezo vya Kujiunga (Muhtasari) 1 Doctor of Medicine (MD) — Udaktari wa Binadamu (DM001) 5 Passi tatu kuu: Fizikia, Kemia na Baiolojia; jumla ya pointi 6; angalau D kila moja. 2 BSc in Nursing (Uuguzi) (DM002) 4 Passi tatu: Kemia, Baiolojia na Fizikia au Advanced Mathematics; jumla ya pointi 6; angalau C Kemia. 3 BSc Computer Science (Sayansi ya Kompyuta) (DM003) 3 Passi mbili: Advanced Mathematics au Computer Science na somo moja kati ya Fizikia, Jiografia, Uchumi au Kemia. 4 BSc Information Systems (DM004) 3 Passi mbili katika Advanced Mathematics na moja kati ya Fizikia, Jiografia, Kemia, Baiolojia au Computer Science. Ikiwa haina Advanced Maths, lazima subsidiary pass ya Basic Applied Maths. 5 BSc Software Engineering (DM005) 4 Passi mbili: Advanced Mathematics na either Fizikia au Computer Science. 6 Bachelor of Information Technology with Business Analytics (DM006) 3 Passi mbili: Advanced Mathematics au Economics na somo moja kati ya Fizikia, Computer Science, Jiografia, Kemia, Accountancy au Commerce; vinginevyo subsidiary pass ya Basic Applied Maths. 7 BSc Computer Engineering (DM007) 4 Passi mbili: Advanced Mathematics na either Fizikia au Computer Science. 8 BSc Telecommunications Engineering (DM008) 4 Passi mbili: Advanced Mathematics na Fizikia. 9 BSc Applied Physics (DM009) 3 Two principal passes at D in Physics na moja kati ya Advanced Mathematics, Kemia, Baiolojia au Jiografia. 10 BSc Chemistry (DM010) 3 Two principal passes in Chemistry na moja kati ya Fizikia, Hisabati, Baiolojia, Jiografia au Nutrition; C grade in Chemistry at A-level required. 11 BSc Biology (DM011) 3 Two principal passes at D in Biology na somo moja kati ya Nutrition, Agriculture, Chemistry, Physics au Geography. 12 BSc Mathematics (DM012) 3 Two principal passes at minimum D in Advanced Mathematics na moja kati ya Geography, Economics, Commerce, Accountancy, Physics, Chemistry au Computer Science. 13 BSc Statistics (DM013) 3 Two principal passes at minimum D in Advanced Mathematics na moja kati ya Geography, Economics, Commerce, Accountancy, Physics, Chemistry au Computer Science. 14 BSc Applied Geology (DM014) 3 Two principal passes in Advanced Mathematics, Physics, Chemistry, Biology au Geography; D grade required in Physics & Chemistry at O-level. 15 BSc Mining Engineering (DM015) 4 Two principal passes at D in Advanced Mathematics and Physics; at least E in Chemistry or Geography at A-Level. 16 BSc Metallurgy & Mineral Processing Engineering (DM016) 4 Two principal passes at D in Advanced Mathematics and Chemistry; at least E in Physics at A-Level. 17 BA History (DM018) 3 Two principal passes in History na moja kati ya Geography, Kiswahili, English, French, Arabic, Fine Arts au Economics. 18 BA English (DM020) 3 Two principal passes in English Language na moja kati ya Geography, Kiswahili, History, Chinese, French, Arabic, Fine Arts au Economics. 19 BA French (DM021) 3 Two principal passes in French na moja kati ya Kiswahili au English Language. 20 BA Tourism & Cultural Heritage (DM023) 3 Two principal passes kati ya History, Kiswahili, English, French, Geography, Chinese au Fine Arts. 21 BA Theatre & Film (DM024) 3 Two principal passes kati ya History, Kiswahili, English, French, Geography, Arabic, Physics, Biology, Mathematics, Economics au Fine Arts. 22 BA Fine Arts & Design (DM025) 3 Two principal passes kati ya History, Kiswahili, English, French, Geography, Arabic, Economics, Commerce, Accountancy, Advanced Mathematics, Physics, Biology au Fine Arts. 23 BA Economics (DM026/DM023 series) 3 Two principal passes kati ya Physics, Chemistry, Advanced Mathematics, Biology, Geography, Economics, Commerce au Accountancy; ikiwa hakuna Advanced Maths lazima subsidiary/basic applied maths. 24 BA Sociology (DM032) 3 Two principal passes kati ya History, Geography, Kiswahili, English, French, Arabic, Fine Arts, Physics, Chemistry, Mathematics, Biology, Agriculture, Nutrition, Commerce, Accountancy, Chinese au Economics. 25 Bachelor of Business Administration (DM033) 3 Two principal passes kati ya History, Geography, Kiswahili, English, French, Arabic, Fine Arts, Economics, Commerce, Accountancy, Physics, Chemistry, Biology, Advanced Mathematics, Agriculture, Computer Science au Nutrition. Subsidiary pass required if no Advanced Maths. 26 Bachelor of Commerce in Accounting (DM034) 3 Two principal passes katia list ya masomo ya jamii, uchumi, Accountancy, Advanced Maths; subsidiary pass if lacking Advanced Maths. 27 Bachelor of Commerce in Finance (DM035) 3 Two principal passes kati ya History, Geography, Kiswahili, English, French, Economics, Commerce, Accountancy, Physics, Chemistry, Biology, Advanced Mathematics, Agriculture, Computer Science au Nutrition. Subsidiary pass ya Advanced Maths au C O-level Math. 28 Bachelor of Commerce in Human Resource Management (DM036) 3 Two principal passes katika masomo mbalimbali ya jamii/biashara; maandishi ya kina kwenye guidebook. 29 Bachelor of Commerce in Entrepreneurship (DM037) 3 Two principal passes katika masomo ya uchumi, biashara, hisabati au yale yanayotajwa; subsidiary pass ya Advanced Maths kama inahitajika. 30 Bachelor of Commerce in International Business (DM038) 3 Two principal passes katika masomo yanayofaa (ona guidebook kwa orodha kamili). 31 Bachelor of Commerce in Tourism & Hospitality Management (DM039) 3 Two principal passes katika masomo mengi yaliyoorodheshwa; ikiwa hakuna Advanced Maths, subsidiary pass inahitajika. 32 Bachelor of Commerce in Marketing (DM040) 3 Two principal passes katika masomo yaliyoorodheshwa; subsidiary pass ya Advanced Maths inahitajika kama inahitajika. 33 BA Environmental Economics & Policy (DM041) 3 Two principal passes kati ya Physics, Chemistry, Advanced Mathematics, Biology, Geography, Economics, Commerce au Accountancy; subsidiary pass ya Advanced Maths au C O-level Maths linaweza kuhitajika. 34 Bachelor in Disaster Risk Management (DM043) 3 Two principal passes: Geography na moja kati ya Economics, Agriculture, Physics, Mathematics, Chemistry, Biology au Computer Sciences. 35 BA Development Studies (DM044) 3 Two principal passes kati ya History, Geography, Kiswahili, English, French, Arabic, Fine Arts, Economics, Commerce, Accountancy, Physics, Chemistry, Biology, Advanced Mathematics, Agriculture, Computer Science au Nutrition. 36 BA Economics & Statistics

UDSM Programmes   Yaliyomo       Jedwali la Kozi (muhtasari) Tafuta Kozi     Maelezo ya Kozi (ufafanuzi mfupi)     Namna ya Kuomba / Mwito wa Vitisho   Jedwali la Kozi za Shahada (UDSM) — Muhtasari 🔍 Tafuta Programu Hapa: Chini ni orodha ya programu zilizoorodheshwa kwa UDSM katika Admission Guidebook 2025/2026. Kwa kila programu tunaonyesha: namba (UD code), jina la programu, muda wa masomo (miaka), na vigezo vya kujiunga (muhtasari).                     UD Code         Programu (Kiingereza / Kiswahili)         Muda (Miaka)         Vigezo vya Kujiunga (Muhtasari)                           UD001 Bachelor of Arts in Archaeology / Shahada ya Sanaa: Arkeolojia 3 Two principal passes (A-level) katika masomo ya Arts/Sci; 5 from 3 subjects (institutional points applied)       UD002 Bachelor of Arts in Economics / Uchumi 3 Two principal passes; moja lazima iwe Economics au Advanced Mathematics; candidates without Adv. Math need Credit in Basic Mathematics (O-Level)       UD003 Bachelor of Arts in Archaeology and History / Arkeolojia na Historia 3 Two principal passes; moja lazima iwe History       UD004 Bachelor of Arts in Geography and Environmental Studies / Jiografia na Mazingira 3 Two principal passes; moja lazima iwe Geography (min C) au sambamba na masomo mengine yaliyoorodheshwa       UD005 Bachelor of Arts in Heritage Management / Usimamizi wa Urithi 3 Two principal passes; moja lazima iwe History       UD006 Bachelor of Arts in History / Historia 3 Two principal passes in History (min D) and another principal from listed subjects       UD007 Bachelor of Arts in Language Studies / Masomo ya Lugha 3 Two principal passes; moja lazima iwe lugha (Kiingereza/Kiswahili/Chinese/Arabic) min C       UD008 Bachelor of Arts in Literature / Fasihi 3 Two principal passes in Arts/Social subjects       UD009 Bachelor of Arts in Religious Studies / Masomo ya Dini 3 Two principal passes in listed subjects (Arts/Divinity etc.)       UD010 — (reserved) – –       UD014 Bachelor of Science General / Sayansi Mseto 3 Two principal passes in Science subjects       UD015 Bachelor of Science with Education / Sayansi na Elimu 3 Two principal passes in Science subjects (Geography, Physics, Chemistry, Biology, Advanced Mathematics, Agriculture, Computer Science)       UD016 Bachelor of Science in ICT / ICT 3 Two principal passes in relevant science/tech subjects       UD027 Bachelor of Arts in English Language and Linguistics / Kiingereza na Lingiwisti 3-6 Two principal passes in listed subjects       UD029 Bachelor of Science in Microbiology / Mikrobiolojia 3 Two principal passes: Biology + (Physics or Chemistry or Adv. Math)       UD030 B.Sc. in Molecular Biology & Biotechnology / Biolojia ya Masi & Bioteknolojia 3 Two principal passes: Biology + (Physics or Chemistry or Adv. Math)       UD031 B.Sc. in Wildlife Science and Conservation / Sayansi ya Wanyama & Uhifadhi 3 Two principal passes: Biology + (Geography or Adv. Math etc.)       UD032 B.Sc. with Education / Sayansi na Elimu (kijadi) 3 Two principal passes in Physics/Chemistry/Adv. Math/Biology/Economics/Computer Science/Geography       UD033 B.Sc. with Geology / Sayansi ya Jiologia 4 Two principal passes in Physics, Chemistry, Biology, Geography, Adv. Math, or Computer       UD034 B.Sc. in Computer Science / Sayansi ya Kompyuta 3 Two principal passes: Advanced Mathematics and Physics or Computer Science       UD035 B.Sc. in Electronic Science and Communication / Elimu ya Umeme na Mawasiliano 3 Two principal passes: Advanced Mathematics and Physics       UD037 Bachelor of Arts in Journalism / Uandishi wa Habari 3 Two principal passes in listed Arts subjects; minimum C in English O-Level if principal not English       UD038 Bachelor of Arts in Mass Communication / Mawasiliano ya Umma 3 Two principal passes in listed Arts; min C in English O-Level if principal not English       UD039 B.A. in Public Relations & Advertising / Uhusiano wa Umma & Matangazo 3 Two principal passes in listed Arts subjects; min C in English if required ->       UD040 B.A. in Kiswahili / Kiswahili 3 Two principal passes in Kiswahili (min D) and one other subject (English/French/Arabic/Chinese/Geography/History)       UD041 B.Com. in Accounting / Uhasibu 3 Two principal passes in listed subjects; if none is Adv. Math must have subsidiary pass in Adv. Math or C in Basic Math O-Level       UD042 B.Com. in Banking & Financial Services / Benki na Huduma za Fedha 3 Two principal passes in listed subjects; same math requirements as other commerce programmes       UD043 B.Com. in Finance / Fedha 3 Two principal passes in listed subjects; math subsidiary pass required if no Adv. Math       UD044 B.Com. in Human Resource Management / Rasilimali Watu 3 Two principal passes in listed subjects       UD045 B.Com. in Marketing / Masoko 3 Two principal passes in listed subjects       UD046 B.Com. in Tourism Management / Usimamizi wa Utalii 3 Two principal passes in listed subjects       UD049 Bachelor of Education (various specializations) / Shahada ya Elimu 3 Two principal passes in listed subjects (History, Geography, Kiswahili, English, Fine Arts, Economics, Commerce, Accountancy, Physics, Chemistry, Biology, Adv. Math, Agriculture, Computer Science, Nutrition) F       UD050 B.Ed. in Physical Education & Sports Sciences / Elimu ya Michezo 3 Two principal passes in listed subjects; those without Biology principal must have Credit at O-Level       UD052 B.A. in Law Enforcement / Ulinzi wa Sheria 3 Two principal passes in listed subjects; if missing History/English must have subsidiary pass or C at O-Level       UD053 Bachelor of Laws (LLB) / Shahada ya Sheria 4 Two principal passes in listed subjects; applicants without principal passes in History & English must have subsidiary passes

TIBA ZA ASILI KWA KUKU (MWONGOZO KAMILI ULIOBORESHWA) YALIYOMO UTANGULIZI Tiba na afya ya kuku imekuwa miongoni mwa changamoto kubwa sana kwa wafugaji. Wanaofuga kibiashara, matumizi ya dawa na tiba bado kimebaki kuwa kitendawili kikubwa. Katika tafiti zetu tulizofanya, tumebaini miongoni mwa mambo ambayo wafugaji wengi wamekuwa na changamoto ni namna bora ya kutoa tiba kwa kuku endapo ataumwa, na namna bora ya kuwakinga kuku dhidi ya magonjwa. Kuna jambo moja ambalo bado halijakaa sawa: tokea kuku waanze kufugwa kibiashara, tiba za asili za kuwatibu kuku ni kama zinapotea kwa kasi sana. Ukirudi nyuma miaka kama kumi hivi, tiba pekee za kumtibia kuku zilikuwa ni tiba za asili. Kuna faida nyingi kwenye matumizi ya dawa za asili ukilinganisha na tiba za dawa za viwandani, miongoni mwa faida hizo ni: i. Gharama Nafuu: Hazina gharama kwa kiasi kikubwa. Hizi huchumwa (mbegu, majani) kutoka kwenye mimea ambayo inapatikana katika mazingira yetu. ii. Upatikanaji: Zinapatikana kwa urahisi zaidi kuliko dawa za viwandani. iii. Zinatibu na Kukinga: Zina uwezo wa kutibu magonjwa mengi na kuimarisha kinga ya mwili. iv. Muda wa Kusubiri (Withdrawal Period): Dawa nyingi za asili hazina muda mrefu wa kusubiri. Unaweza kutumia mayai au nyama muda mfupi baada ya tiba (ingawa ni vizuri kusubiri kidogo). Kwanini Tiba Asili Zinafaa kwa Mfugaji wa Kitanzania? Mbali na faida zilizotajwa hapo juu, tiba asili zina umuhimu wa kipekee kwa mfugaji wa Kitanzania kwa sababu zifuatazo: Tahadhari Muhimu Ingawa tiba asili ni nzuri, ni muhimu sana kuzingatia yafuatayo: Tumia mwongozo huu kwa busara, na pale unapopata shida, wasiliana na bwana au bibi shamba aliye karibu nawe. SURA YA KWANZA: 1.0 MAGONJWA NA DALILI ZAKE Katika huu mwongozo, tutakuwa tukitaja majina kwa ujumla ya magonjwa na huenda usiyajue, kwani magonjwa hutambulika zaidi kwa dalili zake. Hivi, kupitia hii sura ya kwanza, utawaangalia kuku wako wameonyesha dalili zipi ndipo ujue ugonjwa ambao unawashambulia, na katika sura ya pili utaona mimea tofauti ambayo inatibu magonjwa mbalimbali yaliyoelezwa kwenye hii sura. COCCIDIOSIS TYPHOID KIPINDUPINDU (Fowl Cholera) KIDERI / MDONDO / NEWCASTLE GUMBORO NDUI (Fowl Pox) MARKES’ (MAHEPE) MINYOO MAFUA (Infectious Coryza) UKOSEFU WA VITAMINI UKOSEFU WA MADINI DALILI ZA JUMLA KWA KUKU MGONJWA (i) KUKOSA HAMU YA KULA (ii) KUJITENGA NA WEZAKE (iii) KUKAA KWENYE KONA ZA BANDA (iv) KUVAA MAKOTI (v) KUPUNGUA UZITO Kumbuka ni muhimu sana kuwachunguza kuku wako, chini ya manyoya huenda ukaona viroboto na utitili. SURA YA PILI: 2.0 TIBA KWA UJUMLA Kwenye hii sura tunajikita zaidi kuelezea na kukufahamisha mimea yote ambayo ni tiba kwa kuku, kazi yake, viambato vyake, upatikanaji, na namna ya kuiandaa. 2.1 MPAPAI Kwenye mpapai hutumika zaidi majani yake na mbegu za tunda lenyewe. MAJANI YA MPAPAI MBEGU ZA TUNDA LA PAPAI 2.2 MPERA Hapa hutumika zaidi majani ya mpera na mizizi yake. MAJANI YA MPERA MIZIZI YA MPERA 2.3 MWEMBE Hapa hutumika zaidi majani ya mwembe na magome ya mti wa embe. MAJANI YA MWEMBE MAGOME YA MTI WA MWEMBE 2.4 PILI PILI Hapa huwa tunatumia zaidi tunda lake. Aina ya pili pili ni yoyote ile, lakini kama unapata pili pili kali zaidi (kama pilipili kichaa), ndiyo huwa na nguvu zaidi. 2.5 KITUNGUU SAUMU 2.6 KITUNGUU MAJI 2.7 MTAKALANG’ONYO (EUFOBIA) 2.8 SHUBIRI MWITU (ALOE VERA) 2.9 MCHAICHAI 2.10 MSTAFELI 2.11 MBEGU ZA MABOGA 2.12 MWAROBAINI 2.13 NDULELE (Huenda unamaanisha mmea jamii ya Solanum, kama vile ‘Sodom Apple’ au ‘Mtunguja mwitu’) MAJANI YA NDULELE MATUNDA YA NDULELE 2.14 MNYONYO 2.15 MBILIMBI 2.16 BINZARI 2.17 BITTER LEAF (Pia inajulikana kama Mchunga au Mjohoro) 2.18 MKOROSHO 2.19 MLONGE 2.20 TANGAWIZI 2.21 KAROTI 2.22 TANGO 2.23 MZUNGWA (Viambato Tendaji: 2.24 BEETROOT 2.25 LIMAU TUNDA (JUISI) MAJANI YA LIMAU 2.26 MKAA 2.27 MAJIVU 2.28 KARAFUU 2.29 LUSINA (Leucaena) 2.30 MAJANI YA PARACHICHI 2.31 APPLE CIDER VINEGER (Siki ya Tofaa) 2.32 MAGANDA YA NDIZI 2.33 MAJANI YA MBOGA MABOGA 2.34 TIKITI MAJI MBARIDI (Hili ni lile tikiti jeupe la mbegu, pia linajulikana kama ‘Citron Melon’ au ‘Kalahari Melon’, siyo lile jekundu) SURA YA TATU: KUTIBU MAGONJWA KWA KUCHANGANYA MIMEA Hili ni eneo muhimu sana kwako mfugaji, na hizi tiba zitakupunguzia gharama kwa asilimia kubwa. Pia sio gharama tu, zinatibu magonjwa kwa asilimia kubwa sana, na kwa uhakika wa hali ya juu. 3.0 MAGONJWA YA BACTERIA Haya magonjwa huwa yanatibika kwa asilimia kubwa lakini yanahitaji tiba sahihi na kwa wakati sahihi. 3.1 MAFUA MAKALI ( KUKOROMA, KUVIMBA MACHO, KUTOONA ) Mchanganyo wa Kitunguu saumu kimoja kizima, tangawizi moja, pili pili tano, kitunguu maji kimoja. Visage kwa kinu au blender kisha changanya kwenye maji lita kumi, wape kwa siku tatu mfululizo. 3.2 MAFUA YA KATI ( KIKOHOZI) Mchanganyo wa Kitunguu maji nusu, kitunguu saumu kimoja kizima, tangawizi moja, pilipili tatu. Visage kwa kinu au blender kisha changanya kwenye maji lita kumi, wape siku tatu mfulilizo. 3.3 MUHARO WA DAMU ( COCCIDIOSIS) 3.4 TYPHOD 3.5 MINYOO 3.6 KIPINDUPINDU SURA YA NNE: 4.0 MAGONJWA YA VIRUSI Tiba za asili ndilo chaguo pekee la kusaidia kuku kupambana na magonjwa yanayosababishwa na virusi (kwa kuongeza kinga), hakuna tiba za viwandani za kuua virusi hivi moja kwa moja. 4.1 MAHEPE (MARKES) Chukua tikiti maji jeupe (tikiti maji baridi), saga maganda yake, tunda la ndani na mbegu zake. Weka kwenye maji lita tano kwa siku tano. AU saga majani matatu ya Aloe Vera, weka kwenye maji lita tano. 4.2 KIDERI (NEWCASTLE) 4.3 GUMBOLO ( MUHARO MWEUPE ) Saga majani matano ya mpapai, kitunguu saumu kimoja, kitunguu maji nusu, na unga wa mkaa kijiko kimoja cha chakula, kwenye maji lita kumi. Wape siku tatu mfululizo. 4.4 NDUI Safisha vidonda kwa juisi ya limau (au maji ya chumvi). Kisha paka ute (jeli) wa Aloe Vera kwenye vidonda. Na pia kwenye maji yao ya kunywa, weka aloe vera (majani matatu yaliyosagwa) kwenye maji lita tano. Wape siku tatu mfululizo. SURA YA TANO: 5. VIDONDA NA UVIMBE SURA YA SITA: 6. UTITILI NA VIROBOTO HITIMISHO Mwongozo huu unatoa misingi ya tiba asili. Kumbuka kwamba usafi wa banda, chakula bora, na maji safi ndiyo nguzo kuu za kuzuia magonjwa. Tumia tiba hizi kwa busara na daima zingatia usalama wako na wa kuku wako. Kwa maelekezo zaidi, ushauri

Magonjwa Makuu Yanayosumbua Kuku Tanzania | Devine Vision Tech Magonjwa Makuu Yanayosumbua Kuku Tanzania Ufugaji wa kuku ni chanzo kikubwa cha kipato kwa Watanzania wengi, hasa vijijini. Hata hivyo, magonjwa mbalimbali yamekuwa changamoto kubwa kwa wafugaji wadogo na wakubwa nchini. Kujua dalili, kinga na tiba za magonjwa haya ni hatua muhimu katika kuongeza uzalishaji na kupunguza vifo vya kuku. Jedwali la Magonjwa Makuu ya Kuku # Jina la Ugonjwa Jina la Kitaalamu Kisababishi Dalili Kuu Kinga na Tiba 1 Mdondo / Kideri Newcastle Disease (ND) Virusi Vifo vya ghafla, shingo kupindika, kupooza kwa miguu/mabawa, kuharisha kinyesi cha kijani. Hakuna tiba. Kinga: Chanjo ya I-2 au LaSota kila baada ya miezi 3. 2 Kuhara Damu Coccidiosis Vimelea (Protozoa) Kuharisha damu, manyoya kusimama, kudhoofika, kukosa hamu ya kula. Kudhibiti unyevunyevu. Tiba: Amprolium au dawa za Sulfa (mfano Sulfadimidine). 3 Gumboro Infectious Bursal Disease (IBD) Virusi Kuharisha kinyesi cheupe kama chokaa, vifaranga hudhoofika haraka. Hakuna tiba. Kinga: Chanjo ya Gumboro. Toa vitamini kusaidia mwili. 4 Homa ya Matumbo Fowl Typhoid (FT) Bakteria (Salmonella gallinarum) Kuharisha kinyesi cha njano au kijani-njano, vilemba kupauka. Tumia antibiotics kama Trimazine au Enrofloxacin. 5 Kipindupindu cha Kuku Fowl Cholera Bakteria (Pasteurella multocida) Vifo vya ghafla, uvimbe kwenye vilemba, kuku kunyong’onyea. Tumia dawa zenye Sulfa. Dumisha usafi mkali bandani. 6 Mharo Mweupe Pullorum Disease Bakteria (Salmonella pullorum) Kuharisha mharo mweupe unaoganda sehemu ya haja. Tumia antibiotics (mfano: Esb3). Dumisha usafi mkali wa chumba cha vifaranga. 7 Mafua Makali Infectious Coryza Bakteria Kuvimba uso, kukohoa, kutoa ute puani/machoni. Tumia Tylosin au dawa za kupambana na magonjwa ya mfumo wa hewa. Mambo Muhimu kwa Mfugaji (Kinga Bora) Chanjo za Lazima: Hakikisha kuku wanapewa chanjo ya Mdondo (Kideri) na Gumboro kulingana na ratiba ya mtaalamu. Usafi Mkali (Biosecurity): Safisha banda mara kwa mara na weka dawa za kuua vijidudu kwenye mlango wa banda (foot bath). Utenganishaji: Tenga kuku wagonjwa mara moja. Kuku waliokufa wazikwe kwa kina au wachomwe moto. Lishe Bora: Weka lishe yenye protini, madini na vitamini kusaidia kinga ya mwili wa kuku. Ushauri wa Mtaalamu: Wasiliana na daktari wa mifugo haraka ukiona dalili zisizo za kawaida. Hitimisho Magonjwa ya kuku yanaweza kusababisha hasara kubwa, lakini kwa kinga sahihi, chanjo, usafi na usimamizi bora, mkulima anaweza kupunguza vifo na kuongeza faida. Wekeza kwenye afya ya kuku wako, kwa sababu kuku wenye afya njema ndio msingi wa mafanikio katika ufugaji. © 2025 Devine Vision Tech. Makala hii imetolewa kwa lengo la elimu kwa wafugaji wa kuku nchini Tanzania.

Jifunze Ufugaji wa Kambale: Mwongozo wa Kina kwa Wanaoanza Tanzania Jifunze Ufugaji wa Kambale Kitabu hiki kimeandaliwa mahsusi kwa ajili ya Mtanzania anayeanza, kikielekeza hatua za msingi, kuanzia maandalizi hadi kuvuna, kwa lengo la kufanya ufugaji wa kambale uwe biashara yenye faida na endelevu. Utangulizi Sura 1: Kwanini Ufugaji wa Kambale? Sura 2: Uchaguzi wa Eneo na Mfumo Sura 3: Maji, Vifaa na Oksijeni Sura 4: Vifaranga na Utunzaji Sura 5: Lishe na Chakula Sura 6: Kudhibiti Magonjwa Sura 7: Kuvuna na Biashara Nyongeza (Appendix) UTANGULIZI Sura ya 1: KWANINI UFANYE UFUGAJI WA KAMBALE? Ufugaji wa samaki (Aquaculture) unaendelea kukua kwa kasi nchini Tanzania. Kati ya samaki wengi wanaofugwa, Kambale (Catfish) imekuwa chaguo namba moja kwa wafugaji wengi wapya na wakongwe. Sura hii inachambua sababu za msingi zinazokufanya uchague kambale kama biashara yako. Sura ya 1: KWANINI UFANYE UFUGAJI WA KAMBALE? 1.1. Utambulisho wa Kambale (Clarias gariepinus) Kambale tunayozungumzia hapa kwa lugha ya kitaalamu inaitwa African Sharptooth Catfish (Clarias gariepinus). Inatambulika kwa sifa zake za kipekee: Umbo: Samaki huyu hana magamba, ngozi yake ni laini. Ina kichwa kipana na mdomo mpana wenye ‘masharubu’ marefu (barbels) manne hadi sita, ambayo inaitumia kutafuta chakula. Mfumo wa Kupumua: Tofauti na samaki wengine kama Sato (Tilapia), Kambale ina viungo saidizi vya kupumulia hewa (Accessory Breathing Organ). Hii inamaanisha inaweza kupumua hewa moja kwa moja kutoka angani, jambo ambalo linaifanya iweze kuishi katika maji machafu, yenye matope, au yenye kiwango kidogo sana cha oksijeni. Ustahimilivu: Ni samaki mgumu na sugu sana kwa magonjwa na mabadiliko ya hali ya hewa ikilinganishwa na samaki wengine. 1.2. Umuhimu wa Kambale Kiuchumi na Kijamii Ufugaji wa Kambale unatoa mchango mkubwa katika uchumi wa kaya na taifa kwa ujumla: Mahitaji Makubwa Sokoni (Demand-Driven): Kambale ni samaki anayependwa sana na wanunuzi, hasa katika maeneo ya mijini. Inauzika kwa urahisi kama samaki wa kuchoma (smoked/grilled) au kukaanga. Ladha yake ya kipekee na ukosefu wa mifupa midogo midogo (fine bones) humfanya kuwa chaguo bora kuliko samaki wengine. Kupunguza Upungufu wa Samaki: Tanzania ni nchi yenye maziwa na bahari, lakini rasilimali za samaki wa asili zinapungua kutokana na uvuvi haramu na ongezeko la idadi ya watu. Ufugaji wa Kambale unasaidia kuziba pengo la protini na kusaidia kupunguza shinikizo la uvuvi kwenye vyanzo vya maji asilia. Chanzo Kizuri cha Lishe na Protini: Kambale ina kiwango cha juu cha protini (muhimu kwa afya na ukuaji), na ina kiwango kizuri cha mafuta yenye afya (Omega-3 fatty acids). Hii inaboresha lishe, hasa katika maeneo ya vijijini. Uwezo wa Kuongeza Kipato na Ajira: Ufugaji hutoa ajira kwa vijana na wanawake katika minyororo yote ya thamani, kuanzia uuzaji wa vifaranga, uzalishaji wa chakula, ufugaji wenyewe, usindikaji (kukaanga/kuchoma), na uuzaji wa mwisho. 1.3. Faida za Kufuga Kambale Kwa Mtanzania Anayeanza: Kasi ya Soko na Ustahimilivu Kama mfugaji anayeanza, Kambale inakupa faida hizi za kipekee: Faida ya Msingi Maelezo kwa Mfugaji Anayeanza Ustahimilivu wa Juu (Resilience) Kambale haifi kirahisi. Inaweza kuishi hata maji yakichafuliwa au oksijeni ikipungua. Hii inamkinga mfugaji mpya dhidi ya hasara kubwa zinazoweza kutokea kwa Sato (Tilapia). Kasi ya Ukuaji Haraka (Rapid Growth) Chini ya usimamizi mzuri, kambale huweza kufikia uzito wa soko (kama gramu 500 hadi 1kg) ndani ya miezi 5 hadi 7 tu. Hii inahakikisha mtaji wako unarudi haraka (Quick Return on Investment – ROI). Ufugaji wa Msongamano Mkubwa (High Density) Kutokana na uwezo wake wa kupumua hewa ya anga, unaweza kufuga Kambale wengi sana katika nafasi ndogo (mfano, hadi samaki 100 kwa mita moja ya ujazo – 100/m3). Hii huongeza faida katika eneo dogo. Kukubali Chakula Chochote Ingawa chakula cha kibiashara ndicho bora, kambale hula karibu kila kitu (Omnivorous), ikiwa ni pamoja na mabaki ya chakula, pumba, au samaki wadogo wadogo. SEHEMU YA KWANZA: MAANDALIZI YA MSINGI NA MIUNDO MBINU Sura ya 2: UCHAGUZI WA ENEO NA MFUMO WA UFUGAJI Kufanya uamuzi sahihi kuhusu eneo na mfumo wa ufugaji ndiyo hatua muhimu zaidi ya kwanza. Uamuzi huu huamua gharama za mwanzo, uendeshaji, na ufanisi wa biashara yako. 2.1. Vigezo vya Kuchagua Eneo la Kufugia (Udongo, Maji, Umeme) Uchaguzi wa eneo unapaswa kutegemea mambo makuu matatu: Kigezo Maelezo kwa Mfugaji wa Kambale Udongo (Soil Type) Ikiwa utafuga kwenye mabwawa ya udongo, chagua udongo wenye kiwango kikubwa cha mfinyanzi (Clay). Udongo wa mfinyanzi unazuia maji yasivuje, ukipunguza gharama za kuongeza maji mara kwa mara. Udongo wa mchanga (Sandy Soil) hautafaa. Chanzo cha Maji (Water Source) Lazima kuwe na chanzo cha maji cha kuaminika, mwaka mzima. Vyanzo vinaweza kuwa mto, chemchemi, au kisima. Maji yanapaswa kuwa safi na bila kemikali au viwanda vilivyo karibu vinavyoweza kuchafua maji. Upatikanaji wa Umeme Umeme unahitajika kwa ajili ya kuendesha pampu za maji (kuingiza na kutoa maji), na muhimu zaidi, kuendesha mashine za kuongeza oksijeni (Aerators). Umeme wa uhakika hupunguza hatari ya vifo vya samaki. Usalama na Ulinzi Eneo linapaswa kuwa salama dhidi ya wezi na wanyama waharibifu (kama vile ndege, mijoka, au wanyama-maji). Ulinzi wa kutosha (uzio, ulinzi wa mchana na usiku) ni muhimu sana. Ukaribu na Soko Inapendeza bwawa liwe karibu na barabara kuu au soko ili kupunguza gharama na muda wa kusafirisha samaki hadi kwa wanunuzi. 2.2. Aina za Mifumo ya Ufugaji kwa Mkulima Mdogo Kuna mifumo mikuu mitatu ya ufugaji wa kambale nchini Tanzania: 2.2.1. Ufugaji Kwenye Mabwawa ya Udongo (Earthen Ponds) Huu ndio mfumo wa zamani na unaofaa zaidi kwa mfugaji mwenye eneo kubwa na mtaji mdogo wa mwanzo. Jinsi ya Kujenga: Inahusisha kuchimba shimo kubwa ardhini na kuunda kingo imara. Bwawa linapaswa kuwa na mfumo wa kuingiza maji (inlet) na wa kutoa maji machafu (outlet). Inashauriwa bwawa liwe na kina cha kuanzia mita 1.0 hadi 1.5 kwa kina kirefu zaidi, na liwe na mteremko mdogo kuelekea sehemu ya kutolea maji ili kurahisisha uvunaji. Faida: Gharama Nafuu ya Kuanzisha: Mashine ya kuchimba (Excavator) ndiyo gharama kubwa zaidi. Uzazi wa Lishe Asilia: Udongo na maji huweza kuzalisha lishe ya asili (Plankton na viumbe wadogo), ambavyo huongeza ukuaji wa samaki. Hasara: Udhibiti Mgumu wa Maji: Ni ngumu kudhibiti kwa uhakika viwango vya pH na Amonia. Msongamano Mdogo: Huwezi kufuga samaki wengi kama ilivyo kwenye matangi ya zege (Stocking Density

Jifunze kuhusu Ufugaji wa Kambale Kitabu hiki kimeandaliwa mahsusi kwa ajili ya Mtanzania anayeanza, kikielekeza hatua za msingi, kuanzia maandalizi hadi kuvuna, kwa lengo la kufanya ufugaji wa kambale uwe biashara yenye faida na endelevu. UTANGULIZI Sura ya 1: KWANINI UFANYE UFUGAJI WA KAMBALE? Ufugaji wa samaki (Aquaculture) unaendelea kukua kwa kasi nchini Tanzania. Kati ya samaki wengi wanaofugwa, Kambale (Catfish) imekuwa chaguo namba moja kwa wafugaji wengi wapya na wakongwe. Sura hii inachambua sababu za msingi zinazokufanya uchague kambale kama biashara yako. 1.1. Utambulisho wa Kambale (Clarias gariepinus) Kambale tunayozungumzia hapa kwa lugha ya kitaalamu inaitwa African Sharptooth Catfish (Clarias gariepinus). Inatambulika kwa sifa zake za kipekee: 1.2. Umuhimu wa Kambale Kiuchumi na Kijamii Ufugaji wa Kambale unatoa mchango mkubwa katika uchumi wa kaya na taifa kwa ujumla: 1.3. Faida za Kufuga Kambale Kwa Mtanzania Anayeanza: Kasi ya Soko na Ustahimilivu Kama mfugaji anayeanza, Kambale inakupa faida hizi za kipekee: Faida ya Msingi Maelezo kwa Mfugaji Anayeanza Ustahimilivu wa Juu (Resilience) Kambale haifi kirahisi. Inaweza kuishi hata maji yakichafuliwa au oksijeni ikipungua. Hii inamkinga mfugaji mpya dhidi ya hasara kubwa zinazoweza kutokea kwa Sato (Tilapia). Kasi ya Ukuaji Haraka (Rapid Growth) Chini ya usimamizi mzuri, kambale huweza kufikia uzito wa soko (kama gramu 500 hadi 1kg) ndani ya miezi 5 hadi 7 tu. Hii inahakikisha mtaji wako unarudi haraka (Quick Return on Investment – ROI). Ufugaji wa Msongamano Mkubwa (High Density) Kutokana na uwezo wake wa kupumua hewa ya anga, unaweza kufuga Kambale wengi sana katika nafasi ndogo (mfano, hadi samaki 100 kwa mita moja ya ujazo – 100/m$^3$). Hii huongeza faida katika eneo dogo. Kukubali Chakula Chochote Ingawa chakula cha kibiashara ndicho bora, kambale hula karibu kila kitu (Omnivorous), ikiwa ni pamoja na mabaki ya chakula, pumba, au samaki wadogo wadogo. SEHEMU YA KWANZA: MAANDALIZI YA MSINGI NA MIUNDO MBINU Sura ya 2: UCHAGUZI WA ENEO NA MFUMO WA UFUGAJI Kufanya uamuzi sahihi kuhusu eneo na mfumo wa ufugaji ndiyo hatua muhimu zaidi ya kwanza. Uamuzi huu huamua gharama za mwanzo, uendeshaji, na ufanisi wa biashara yako. 2.1. Vigezo vya Kuchagua Eneo la Kufugia (Udongo, Maji, Umeme) Uchaguzi wa eneo unapaswa kutegemea mambo makuu matatu: Kigezo Maelezo kwa Mfugaji wa Kambale Udongo (Soil Type) Ikiwa utafuga kwenye mabwawa ya udongo, chagua udongo wenye kiwango kikubwa cha mfinyanzi (Clay). Udongo wa mfinyanzi unazuia maji yasivuje, ukipunguza gharama za kuongeza maji mara kwa mara. Udongo wa mchanga (Sandy Soil) hautafaa. Chanzo cha Maji (Water Source) Lazima kuwe na chanzo cha maji cha kuaminika, mwaka mzima. Vyanzo vinaweza kuwa mto, chemchemi, au kisima. Maji yanapaswa kuwa safi na bila kemikali au viwanda vilivyo karibu vinavyoweza kuchafua maji. Upatikanaji wa Umeme Umeme unahitajika kwa ajili ya kuendesha pampu za maji (kuingiza na kutoa maji), na muhimu zaidi, kuendesha mashine za kuongeza oksijeni (Aerators). Umeme wa uhakika hupunguza hatari ya vifo vya samaki. Usalama na Ulinzi Eneo linapaswa kuwa salama dhidi ya wezi na wanyama waharibifu (kama vile ndege, mijoka, au wanyama-maji). Ulinzi wa kutosha (uzio, ulinzi wa mchana na usiku) ni muhimu sana. Ukaribu na Soko Inapendeza bwawa liwe karibu na barabara kuu au soko ili kupunguza gharama na muda wa kusafirisha samaki hadi kwa wanunuzi. 2.2. Aina za Mifumo ya Ufugaji kwa Mkulima Mdogo Kuna mifumo mikuu mitatu ya ufugaji wa kambale nchini Tanzania: 2.2.1. Ufugaji Kwenye Mabwawa ya Udongo (Earthen Ponds) Huu ndio mfumo wa zamani na unaofaa zaidi kwa mfugaji mwenye eneo kubwa na mtaji mdogo wa mwanzo. 2.2.2. Ufugaji Kwenye Matangi ya Zege (Concrete Tanks) Mfumo huu unapendeza kwa ufugaji wa kisasa, hasa maeneo ya mijini au kwa wafugaji wanaotaka kufuga samaki wengi katika nafasi ndogo. 2.2.3. Ufugaji Kwenye Matangi ya Plastiki/Turubai (Tarpaulin/Plastic Tanks) Mfumo huu ni mzuri kwa wale wanaoanza au kwa kufanya majaribio, kwa sababu ya gharama nafuu na urahisi wa kuhamisha. 2.3. Mchoro na Makadirio ya Gharama ya Kuanzisha Bwawa au Tangi Kwa mfugaji anayeanza, lenga bwawa au tangi lenye uwezo wa mita za ujazo 50 (50m$^3$) ambalo huweza kufuga samaki takribani 5,000. Kipengele cha Gharama Mabwawa ya Udongo (Makadirio ya Chini) Matangi ya Zege (Makadirio ya Juu) Eneo/Udongo Gharama ya kukodi Excavator (kama siku 2) Gharama za Zege, Matofali, Nondo, Vibarua Mfumo wa Kutolea Maji Mabomba ya PVC na Taa za Kuziba Vipu (Valves) vya Zege na Viunga Vifaa vya Kusukuma Maji Pampu ya Kuingiza/Kutoa Maji Pampu ya Maji na Bomba za Kusafishia Jumla ya Gharama (Makadirio) TZS 800,000 – TZS 2,500,000 TZS 3,500,000 – TZS 7,000,000+ Sura ya 3: MAJI, VIFUASI, NA OKSIJENI Maji ndio mazingira ya kambale. Zaidi ya 90% ya mafanikio yako katika ufugaji wa samaki yataamuliwa na jinsi unavyosimamia ubora wa maji. 3.1. Umuhimu wa Maji Safi (Water Quality) kwa Kambale Kambale inaweza kuishi kwenye maji machafu, lakini haiwezi kukua haraka wala haiwezi kuwa na afya njema kwenye maji hayo. Samaki hulisha vizuri, hukua haraka, na huwa na uwezo wa kupigana na magonjwa pale tu maji yanapokuwa katika viwango vinavyohitajika. 3.2. Viwango Muhimu vya Maji (pH, Joto, Oksijeni, na Sumu ya Amonia) Kama mfugaji, unapaswa kuwa na uwezo wa kupima na kurekebisha vigezo hivi: Kigezo Kiwango Kinachohitajika Athari ya Kiwango Kisichofaa Mbinu ya Kupima Kiwango cha pH (Acidity/Alkalinity) 6.5 – 8.0 (Neutral to Slightly Alkaline) Chini ya 6.0: Hupunguza hamu ya kula, kuharibu ngozi. Zaidi ya 9.0: Sumu ya Amonia huongezeka, na samaki hufa. Tumia pH Meter au Test Kit (litmus paper). Joto (Temperature) 25°C – 30°C Chini ya 20°C: Ukuaji hupungua sana, mfumo wa kinga hudhoofika. Zaidi ya 32°C: Huleta msongo na maambukizi. Tumia Kipima Joto (Thermometer) rahisi. Oksijeni Iliyeyushwa (Dissolved Oxygen – DO) Zaidi ya 3 mg/L Chini ya 2 mg/L: Samaki huogelea juu ya maji (gasping), huacha kula, na hatimaye hufa. Tumia DO Meter au DO Test Kit. Amonia (Ammonia – NH$_3$/NH$_4^+$) Chini ya 0.02 mg/L Amonia (inayotokana na kinyesi na chakula kilichooza) huunguza mapezi na matamvua (gills) na kuua samaki. Tumia Ammonia Test Kit. 3.3. Mfumo wa Oksijeni: Namna ya Kujua na Kuongeza Oksijeni (Aeration) Kwenye Bwawa/Tangi Ingawa kambale huweza kuvumilia oksijeni ndogo, ukuaji bora na afya njema hupatikana tu kwa oksijeni ya kutosha. 3.4.

Jinsi ya Kupata Nakala ya Kitambulisho cha NIDA Online | Devine Vision Tech Jinsi ya Kupata Nakala ya Kitambulisho cha NIDA Online Mwongozo kamili, rahisi na wa uhakika wa kupata nakala yako ya kitambulisho cha taifa kidijitali na Devine Vision Tech. Kitambulisho cha Taifa (NIDA) ni hitaji la msingi kwa kila Mtanzania katika ulimwengu wa sasa wa kidijitali. Iwe unataka kusajili laini ya simu, kufungua akaunti ya benki, kuomba pasipoti, au kupata mkopo wa elimu ya juu, lazima uwe na Namba ya NIDA (NIN) au kitambulisho chenyewe. Habari njema ni kwamba Mamlaka ya Vitambulisho vya Taifa (NIDA) imeboresha mifumo yake, na sasa unaweza kupata nakala (copy) ya kitambulisho chako mtandaoni bila kulazimika kupanga foleni ndefu ofisini, mradi tu uwe na Namba ya NIDA. Tofauti Kati ya Namba ya NIDA na Kitambulisho Ni muhimu kufahamu tofauti hizi mbili kabla ya kuanza: Namba ya NIDA (NIN): Hii ni namba ya kipekee yenye tarakimu 20 ambayo inakutambulisha wewe kama raia au mkaazi. Unaweza kuwa na namba hii hata kama kadi yako bado haijatoka. Kitambulisho (ID Card): Hii ni kadi ngumu (smart card) inayotolewa na NIDA. Nakala ya mtandaoni (Online Copy) ni toleo la kidijitali la kadi hii ambalo unaweza kulipakua na kulitumia kwa muda. Kidokezo cha Kitaalamu Kama hauna kadi ya plastiki (Smart Card), nakala ya mtandaoni (NIDA Copy) inakubalika kisheria kwenye maeneo mengi kama Benki na Mitandao ya Simu kama utambulisho halali. Mahitaji Muhimu Kabla ya Kupakua Ili ufanikiwe kupata nakala yako mtandaoni, hakikisha una vitu vifuatavyo: Namba yako ya NIDA (NIN). Namba ya simu uliyotumia wakati wa kujisajili NIDA (hii ni muhimu kwa ajili ya kupokea namba ya siri/OTP). Simu janja (Smartphone) au kompyuta yenye intaneti. Taarifa zako sahihi za wazazi (majina kamili kama yalivyo kwenye mfumo). Hatua kwa Hatua: Jinsi ya Kupata Copy ya NIDA Fuata utaratibu huu rahisi ili kupakua kitambulisho chako: Hatua ya 1: Tembelea Tovuti Rasmi Ingia kwenye tovuti ya huduma za mtandaoni ya NIDA au bofya portal ya NIDA (e-Online). Hatua ya 2: Chagua Huduma Kwenye menyu kuu, chagua kipengele kilichoandikwa “Identity Card Online Copy” au “Nakala ya Kitambulisho Mtandaoni”. Hatua ya 3: Ingiza Taarifa Zako Utaulizwa kujaza Namba yako ya NIDA (NIN) na namba yako ya simu. Hakikisha namba ya simu unayoingiza ndiyo ileile uliyojaza kwenye fomu wakati unaomba kitambulisho mara ya kwanza. Hatua ya 4: Uthibitisho Mfumo utatuma ujumbe mfupi (SMS) wenye namba ya siri (OTP) kwenye simu yako. Ingiza namba hiyo kwenye mfumo ili kuthibitisha kuwa wewe ndiye mmiliki halali. Hatua ya 5: Pakua (Download) Baada ya uthibitisho kukamilika, picha ya kitambulisho chako itatokea. Bofya kitufe cha “Print” au “Download PDF” ili kuhifadhi nakala hiyo kwenye simu au kompyuta yako. Changamoto Zinazoweza Kutokea na Utatuzi Wakati mwingine unaweza kukutana na vikwazo. Hizi hapa ni suluhisho za haraka: Siipati Namba ya OTP: Hii hutokea kama namba ya simu uliyotumia wakati wa usajili imepotea au imebadilika. Suluhisho ni kwenda ofisi ya NIDA ya wilaya ili kubadilisha namba ya simu kwenye mfumo wao. Taarifa Hazionekani: Kama mfumo unasema taarifa hazipo, inawezekana usajili wako bado haujakamilika au haujaingizwa kwenye kanzidata kuu. Subiri kwa muda au tembelea ofisi za NIDA. Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs) Je, naweza kutumia copy ya NIDA kufungua akaunti ya benki? Ndiyo, benki nyingi na watoa huduma za kifedha wanakubali nakala ya mtandaoni yenye QR code kama utambulisho halali. Namba yangu ya NIDA nimeisahau, naipataje? Unaweza kupiga simu *152*00# kisha chagua namba 3 (Ajira na Utambuzi) na fuata maelekezo, au tembelea ofisi ya serikali ya mtaa wako. Je, Unahitaji Msaada Zaidi? Tunafahamu kuwa mambo ya teknolojia yanaweza kuwa na changamoto. Kama unahitaji usaidiwe kupata NIDA Copy yako katika mfumo wa PDF haraka, au una swali lolote, tupo kwa ajili yako. Nitumie Copy WhatsApp Uliza Swali Jingine Piga Simu: 0620 339 260 Chat na Sisi © 2025 Devine Vision Tech. Haki zote zimehifadhiwa. Tovuti bora ya huduma za kidijitali Tanzania. Rudi Mwanzo

Nafasi Mpya za Kazi Serikalini 2025 – Sekretarieti ya Ajira (PSRS) Nafasi Mpya za Kazi Serikalini 2025 – Sekretarieti ya Ajira (PSRS) Imeandaliwa na: Devine Vision Tech | Tovuti: https://devinevisiontech.com Sekretarieti ya Ajira katika Utumishi wa Umma (PSRS) imetangaza nafasi mpya za ajira zaidi ya 8,000 kwa mwaka 2025 kupitia mfumo rasmi wa Ajira Portal. Nafasi hizi zinajumuisha walimu wa masomo mbalimbali, mafundi sanifu, na watumishi wengine wa sekta ya umma nchini Tanzania. Mwisho wa kutuma maombi: 01 Novemba 2025 Njia ya kutuma maombi: Kupitia Ajira Portal pekee (hakuna maombi ya barua pepe wala barua za kawaida). Orodha ya Nafasi za Kazi Serikalini 2025 Hizi ni baadhi ya nafasi zilizotangazwa na Sekretarieti ya Ajira katika Utumishi wa Umma (PSRS): Mwalimu Daraja la IIIC (Kemia) – 682 nafasi Mwalimu Daraja la IIIB (Kemia) – 257 nafasi Mwalimu Daraja la IIIC (Fizikia) – 1,148 nafasi Mwalimu Daraja la IIIB (Fizikia) – 433 nafasi Mwalimu Daraja la IIIC (Baiolojia) – 1,218 nafasi Mwalimu Daraja la IIIB (Baiolojia) – 459 nafasi Mwalimu Daraja la IIIC (Hisabati) – 1,883 nafasi Mwalimu Daraja la IIIB (Hisabati) – 709 nafasi Mwalimu Daraja la IIIC (Tehama / ICT) – 168 nafasi Mwalimu Daraja la IIIB (Tehama / ICT) – 64 nafasi Mwalimu Daraja la IIIC (Historia ya Tanzania na Maadili) – 270 nafasi Mwalimu wa Shule ya Msingi Daraja la IIIB – 1,000 nafasi Fundi Sanifu Daraja II (Umeme) – 36 nafasi Msaidizi Afya ya Mazingira II – 219 nafasi Mkadiriaji Ujenzi Daraja II – 97 nafasi Mwalimu Somo la Biashara (Business Studies) – 381 nafasi Mwalimu Somo la Food & Nutrition – 37 nafasi Na nyingine nyingi zinazopatikana kwenye tovuti ya PSRS. Bofya hapa kuona tangazo kamili la nafasi zote za kazi Masharti ya Jumla kwa Waombaji Waombaji wawe Raia wa Tanzania wenye umri usiozidi miaka 45. Wenye ulemavu wanahamasishwa kuomba na kutaja aina ya ulemavu wao katika mfumo wa Ajira Portal. Waambatishe CV yenye maelezo kamili na majina ya wadhamini watatu wa kuaminika. Wasilisha vyeti vya kitaaluma vilivyothibitishwa na Mwanasheria/Wakili. Waombaji waliopo kazini serikalini hawaruhusiwi kuomba nafasi hizi. Vyeti vya kidato cha IV, VI, Diploma, Degree, au Postgraduate lazima viambatanishwe. Vyeti vya nje ya nchi lazima viwe vimehakikiwa na TCU, NACTE, au NECTA. Maombi ya kughushi yatapelekea hatua kali za kisheria. Maombi yote lazima yafanyike kupitia mfumo wa kielektroniki wa Ajira Portal: https://portal.ajira.go.tz/ Jinsi ya Kutuma Maombi ya Kazi Serikalini Kupitia Ajira Portal Fungua tovuti rasmi ya Ajira Portal. Ingia kwenye akaunti yako au jisajili ikiwa huna akaunti. Kamilisha wasifu wako (Profile) kwa angalau asilimia 70. Chagua kipengele cha “Vacancies” na tafuta nafasi unazozitaka. Bofya “Apply” na ujaze taarifa zako sahihi. Ambatanisha barua ya maombi yenye sahihi yako. Bonyeza “Confirm” kukamilisha maombi. Tangazo Muhimu la Ajira Tazama video hii hapa chini ili kupata maelezo kamili. Maelezo Kuhusu Video Video hii inaelezea tangazo la nafasi mpya za ajira, vigezo vya waombaji, muda wa kutuma maombi, pamoja na maelekezo muhimu ya kufuata. Hakikisha unaangalia video hadi mwisho ili usikose taarifa muhimu. Tazama Video Moja kwa Moja YouTube Mahali pa Kutuma Barua Rasmi (Kwa rejea) KATIBU, OFISI YA RAIS, SEKRETARIETI YA AJIRA KATIKA UTUMISHI WA UMMA, S.L.P. 2320, Mtaa wa Mahakama, Tambukareli, DODOMA. Hitimisho Ajira Portal ni mfumo rasmi wa serikali unaowezesha watanzania kuomba ajira serikalini kwa uwazi, usawa na ufanisi. Usipoteze fursa hii — hakikisha unakamilisha maombi yako kabla ya tarehe 01 Novemba 2025. Kwa taarifa zaidi, tembelea Devine Vision Tech kwa makala nyingine za kielimu na taarifa za ajira Tanzania. © 2025 Devine Vision Tech. Haki zote zimehifadhiwa.

Ajira Portal Tanzania — Jinsi ya Kujisajili na Kutuma Maombi (Mwongozo Kamili) Ajira Portal Tanzania — Jinsi ya Kujisajili na Kutuma Maombi Mwongozo rahisi wa kujisajili, kuingia na kutuma maombi za kazi kupitia Ajira Portal (PSRS). Nyumbani › Blog › Ajira Portal: Kujisajili & Kutuma Maombi Ajira Portal ni mfumo rasmi wa Sekretarieti ya Ajira (PSRS) kwa ajili ya kusimamia mchakato wa ajira serikalini. Mfumo unaruhusu watanzania kutuma maombi, kufuatilia nafasi, na kupokea arifa za kazi kwa barua pepe au SMS. Kwa kufuata mwongozo huu utajua jinsi ya kujisajili, kuingia, kukamilisha profaili, na kutuma maombi kwa usahihi. Hatua za Kujisajili (Create Account) Tembelea tovuti rasmi: https://portal.ajira.go.tz. Bonyeza “Register”: Chagua kitufe cha Register ili kufungua fomu ya usajili. Jaza fomu: Ingiza barua pepe halali na nenosiri ambalo utalitumia kuingia. Thibitisha nenosiri: Rudia nenosiri kwa uhakika. Thibitisha barua pepe: Fungua barua pepe uliyopokea na bonyeza kiungo cha uthibitisho. Hifadhi taarifa zako: Weka barua pepe na nenosiri mahali salama. Tahadhari: Tumia barua pepe binafsi na nenosiri salama (herufi kubwa, ndogo, namba, alama). Bila uthibitisho wa barua pepe, akaunti haitakuwa halali. Jinsi ya Kuingia (Login) Baada ya usajili, ingia kwa kutumia barua pepe na nenosiri ulizotumia. Ukifika kwenye Dashboard utapata sehemu kama: Home Vacancies My Applications Register for Job Alerts Change Password Logout Ikiwa umesahau nenosiri, tumia kipengele cha Forgot Password? kupata kiungo cha kubadilisha nenosiri kupitia barua pepe. Vipengele Muhimu vya Profaili (Profile) Kamilisha profaili yako kwa angalau 70% kabla ya kutuma maombi. Hapa ni orodha ya sehemu muhimu unazotakiwa kujaza: Personal Details: Jina kamili, NIDA/kitambulisho, tarehe ya kuzaliwa, uraia. Contact Details: Anwani, namba ya simu, barua pepe. Academic Qualifications: Vyeti vilivyothibitishwa (PDF). Professional Qualifications: Leseni, vyeti maalum. Working Experience: Historia ya kazi uliyoipata. Computer Skills: Ujuzi wa MS Office na programu muhimu. Referees: Watu wa kuwasiliana nao kuthibitisha sifa zako. Attachments: CV, barua za mapendekezo, vyeti. Hatua za Kutuma Maombi (Apply) Ingia kwenye akaunti yako na nenda kwenye Vacancies. Tafuta nafasi kwa kutumia vichujio (neno muhimu, aina ya kazi). Soma maelezo ya kazi kwa makini (vigezo, majukumu, tarehe za kufunga). Bofya Apply, ambatanisha Application Letter na nyaraka muhimu. Thibitisha kwa kubofya Confirm ili kuwasilisha maombi rasmi. Vidokezo: Hakikisha NIDA yako imeweka taarifa sahihi kwenye portal. Nafasi zilizofungwa zinaonekana kama CLOSED — huwezi kuomba basi. Jinsi ya Kufuatilia Maombi Tumia kipengele cha My Applications kwenye Dashboard kuona historia na hali ya maombi (imepokelewa, kwenye mchakato, au mwaliko wa usaili). Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQ) Ninawezaje kupata arifa za kazi mpya? Jiandikisha kwenye Register to Job Alerts kwenye dashboard; utapokea arifa kupitia SMS au barua pepe kulingana na vigezo ulivyochagua. Ninaweza kubadilisha nenosiri lako? Ndio — tumia kipengele cha Change Password kwenye dashboard au Forgot Password ikiwa umesahau. Rasilimali na Viungo Muhimu Ajira Portal (Portal rasmi) Vacancies — Orodha ya Nafasi Anza Usajili Sasa — Tembelea Ajira Portal Imetengenezwa na Devine Vision Tech. Ikiwa ungependa nakala hii iwe imebadilishwa kwa mtindo wa blog au SEO zaidi tena (maneno, meta descriptions tofauti, au picha za lead), nijulishe. Vidokezo vya Kuongeza Mafanikio Weka profaili kamili: Profaili kamili huwa na nafasi kubwa ya kuonekana na waajiri. Fanya CV iendane na kazi: Rekebisha CV yako ukizingatia sifa zinazotakiwa kwenye kila tangazo. Angazia ujuzi wa kompyuta: Onyesha uwezo wa kutumia MS Office na programu zinazohitajika kazini. Checklist ya Nyaraka (PDF) CV (PDF) Vyeti vya elimu (PDF) Cheti cha kuzaliwa/Kitambulisho (PDF) Barua ya maombi iliyosainiwa Ujumbe mfupi: Hakikisha nyaraka zako zinaukweli na zinathibitishwa. Uundaji wa nenosiri imara ni muhimu kwa usalama wa akaunti.

Kozi za Biashara za Diploma Tanzania – Maelezo Yaliyopanuliwa Kozi za Biashara za Diploma Tanzania – Maelezo Yaliyopanuliwa Muhtasari unaofafanua kwa ufupi kinacho fundishwa katika kozi za Ordinary Diploma za biashara zinazotolewa nchini Tanzania. 1. Business Administration Ordinary Diploma in Business Administration Mwanafunzi atajifunza kupanga na kusimamia shughuli za biashara, kutengeneza mipango ya maendeleo, kusimamia rasilimali za kifedha na watu, pamoja na mbinu za marketing na operations. Kozi inamwandaa kuwa manager au administrator. Business Administration in Human Resource Management Inalenga usimamizi wa wafanyakazi: utaalamu wa kuajiri, kuendeleza wafanyakazi, kuandaa mafunzo, kushughulikia changamoto za kazini, na kufuata sheria za ajira. Business Administration in Records and Archives Ujuzi wa kutunza nyaraka za kampuni, kupanga taarifa kwa mpangilio mzuri, na kutumia mifumo ya kidigitali kuhifadhi na kulinda taarifa muhimu. 2. Accountancy Ordinary Diploma in Accountancy Mbinu za uhasibu, kuandaa na kuchambua taarifa za kifedha, bookkeeping, auditing na hesabu za kodi. Accountancy and Taxation Uhasibu wa kawaida pamoja na elimu ya kina ya sheria za kodi, kuandaa taarifa za kodi na tax planning kwa biashara. Accountancy and Finance Kuandaa bajeti, kuchambua uwekezaji, kupanga matumizi ya fedha na financial planning. Accountancy with Information Technology Matumizi ya programu za kifedha (mf. QuickBooks, Tally, Excel) kwa usimamizi wa taarifa za kifedha. 3. Procurement and Supply Ordinary Diploma in Procurement and Supply Mbinu za kununua bidhaa na huduma kwa gharama nafuu na kwa wakati, kuandaa mikataba, na kusimamia stoo. Procurement and Supplies Management Usimamizi wa mchakato wa manunuzi, kuchagua suppliers na kudhibiti gharama. Procurement and Logistics Management Usafirishaji, uhifadhi wa bidhaa, kupanga logistics na distribution. Procurement, Logistics and Supply Chain Management Mnyororo mzima wa usambazaji kutoka ununuzi hadi wateja; pamoja na masuala ya biashara za kimataifa. Procurement and Supply with Information Technology Kutumia mifumo ya ERP na zana za IT katika kufuatilia na kusimamia supplies. 4. Marketing Ordinary Diploma in Marketing Mbinu za kutangaza na kuuza bidhaa/huduma, kuchambua tabia za wateja, na kufanya advertising na promotions. Marketing Management Kupanga na kuongoza kampeni za marketing, market research na uongozi wa timu ya masoko. Marketing in Tourism and Event Management Kutangaza vivutio vya utalii, kupanga matukio na kutumia marketing katika sekta ya hospitality. Marketing and Public Relations Kujenga brand image, kushughulikia media na mahusiano ya kampuni na jamii. Marketing and Entrepreneurship Development Mbinu za marketing kwa wajasiriamali, kuzindua na kukuza bidhaa mpya, na kupata wateja. 5. Finance and Banking Ordinary Diploma in Finance and Banking Elimu ya kibenki: mikopo, uwekezaji, usimamizi wa akaunti za wateja na huduma za kifedha; pamoja na ujuzi wa kuhudumia wateja kwa taaluma ya kifedha. 6. Human Resource Management Ordinary Diploma in Human Resource Management Kupanga idadi ya wafanyakazi, mishahara na motisha, kushughulikia nidhamu kazini na kuhakikisha uzingatiaji wa sheria za kazi. 7. Insurance Insurance and Risk Management Aina za bima, mbinu za kupima hatari (risk assessment), kusimamia madai (claims) na kushauri kuhusu sera za bima. Commercial Insurance Bima za kibiashara: bima ya mali za kampuni, magari ya biashara na usafirishaji. 8. Entrepreneurship Ordinary Diploma in Entrepreneurship and Innovation Kuibua na kukuza mawazo mapya ya biashara, kuandaa business plan, kupata mitaji, na kutumia teknolojia na ubunifu kufanikisha miradi mipya. Hitimisho: Kozi hizi za Diploma za Biashara zinamfunza mwanafunzi ujuzi wa vitendo na kitaaluma; zinafungua fursa za ajira kwenye sekta mbalimbali au kumsaidia kuanzisha biashara binafsi. Taarifa hii ni muhtasari; kwa vigezo vya kujiunga, ada na vyuo vinavyotoa, tafadhali rejea guidebook au tovuti rasmi ya taasisi zinazotoa kozi.