Magonjwa Makuu Yanayosumbua Kuku Tanzania
Ufugaji wa kuku ni chanzo kikubwa cha kipato kwa Watanzania wengi, hasa vijijini. Hata hivyo, magonjwa mbalimbali yamekuwa changamoto kubwa kwa wafugaji wadogo na wakubwa nchini. Kujua dalili, kinga na tiba za magonjwa haya ni hatua muhimu katika kuongeza uzalishaji na kupunguza vifo vya kuku.
Jedwali la Magonjwa Makuu ya Kuku
| # | Jina la Ugonjwa | Jina la Kitaalamu | Kisababishi | Dalili Kuu | Kinga na Tiba |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Mdondo / Kideri | Newcastle Disease (ND) | Virusi | Vifo vya ghafla, shingo kupindika, kupooza kwa miguu/mabawa, kuharisha kinyesi cha kijani. | Hakuna tiba. Kinga: Chanjo ya I-2 au LaSota kila baada ya miezi 3. |
| 2 | Kuhara Damu | Coccidiosis | Vimelea (Protozoa) | Kuharisha damu, manyoya kusimama, kudhoofika, kukosa hamu ya kula. | Kudhibiti unyevunyevu. Tiba: Amprolium au dawa za Sulfa (mfano Sulfadimidine). |
| 3 | Gumboro | Infectious Bursal Disease (IBD) | Virusi | Kuharisha kinyesi cheupe kama chokaa, vifaranga hudhoofika haraka. | Hakuna tiba. Kinga: Chanjo ya Gumboro. Toa vitamini kusaidia mwili. |
| 4 | Homa ya Matumbo | Fowl Typhoid (FT) | Bakteria (Salmonella gallinarum) | Kuharisha kinyesi cha njano au kijani-njano, vilemba kupauka. | Tumia antibiotics kama Trimazine au Enrofloxacin. |
| 5 | Kipindupindu cha Kuku | Fowl Cholera | Bakteria (Pasteurella multocida) | Vifo vya ghafla, uvimbe kwenye vilemba, kuku kunyong’onyea. | Tumia dawa zenye Sulfa. Dumisha usafi mkali bandani. |
| 6 | Mharo Mweupe | Pullorum Disease | Bakteria (Salmonella pullorum) | Kuharisha mharo mweupe unaoganda sehemu ya haja. | Tumia antibiotics (mfano: Esb3). Dumisha usafi mkali wa chumba cha vifaranga. |
| 7 | Mafua Makali | Infectious Coryza | Bakteria | Kuvimba uso, kukohoa, kutoa ute puani/machoni. | Tumia Tylosin au dawa za kupambana na magonjwa ya mfumo wa hewa. |
Mambo Muhimu kwa Mfugaji (Kinga Bora)
- Chanjo za Lazima: Hakikisha kuku wanapewa chanjo ya Mdondo (Kideri) na Gumboro kulingana na ratiba ya mtaalamu.
- Usafi Mkali (Biosecurity): Safisha banda mara kwa mara na weka dawa za kuua vijidudu kwenye mlango wa banda (foot bath).
- Utenganishaji: Tenga kuku wagonjwa mara moja. Kuku waliokufa wazikwe kwa kina au wachomwe moto.
- Lishe Bora: Weka lishe yenye protini, madini na vitamini kusaidia kinga ya mwili wa kuku.
- Ushauri wa Mtaalamu: Wasiliana na daktari wa mifugo haraka ukiona dalili zisizo za kawaida.
Hitimisho
Magonjwa ya kuku yanaweza kusababisha hasara kubwa, lakini kwa kinga sahihi, chanjo, usafi na usimamizi bora, mkulima anaweza kupunguza vifo na kuongeza faida. Wekeza kwenye afya ya kuku wako, kwa sababu kuku wenye afya njema ndio msingi wa mafanikio katika ufugaji.