Kilimo, Mifugo na Maliasili

MWONGOZO WA KUNENEPESHA NG’OMBE WA KIASILI TANZANIA Mbinu Nafuu za Kupata Mwili, Kinga ya Magonjwa na Masoko ya Uhakika YALIYOMO Sura ya 1: Utangulizi wa Biashara ya Kunenepesha Ng’ombe (Feedlotting) 3 Sura ya 2: Uchaguzi, Ununuzi na Ukaguzi wa Ng’ombe (Namna ya Kutambua Kama Anafaa) 5 Sura ya 3: Miundombinu na Banda la Kunenepesha la Gharama Nafuu. 8 Sura ya 4: Maandalizi ya Awali na Karantini ya Ng’ombe Wageni 10 Sura ya 5: Lishe, Fomula ya Lishe Maalum na Mbinu Nafuu za Maandalizi 12 Sura ya 6: Ratiba na Awamu za Ulishaji wa Ng’ombe (Feeding Program) 15 Sura ya 7: Magonjwa ya Kawaida, Utambuzi, Tiba na Mbinu za Kiasili za Kuzuia. 18 Sura ya 8: Uzazi, Uhimilishaji na Utunzaji wa Ndama wa Ng’ombe wa Kiasili 23 Sura ya 9: Uchambuzi wa Gharama, Faida na Mikakati ya Masoko. 26 Sura ya 1: Utangulizi wa Biashara ya Kunenepesha Ng’ombe (Feedlotting) 1.1 Maana ya mradi wa kunenepesha ng’ombe wa kiasili Kunenepesha ng’ombe kwa biashara, au kwa lugha ya kitaalamu Feedlotting, ni mfumo wa kisasa wa kufuga ng’ombe katika eneo dogo lililofungwa (zizi au banda) kwa muda mfupi uliopangwa. Katika mfumo huu, ng’ombe hawapelekwi malishoni kutafuta majani. Badala yake, wanatunzwa ndani ya banda maalum kwa muda wa siku 60 hadi 90 tu. Lengo kuu la mfumo huu ni kuwapa ng’ombe mchanganyiko maalum wa vyakula vyenye virutubisho vingi, nishati, na protini pamoja na maji safi ya kutosha masaa yote. Chakula hiki kinamfanya ng’ombe aongeze uzito mkubwa wa nyama na mafuta kwa kasi ya haraka sana ndani ya muda huo mfupi. Tofauti na ufugaji wa kawaida wa mazoea, mradi wa kunenepesha ni biashara ya mzunguko wa haraka. Unalenga kubadilisha ng’ombe waliokonda au wenye uzito mdogo kuwa ng’ombe wanene wenye nyama laini na bora. Nyama hii inauzwa kwa bei ya juu sana sokoni kwa sababu inakidhi vigezo vya walaji wa sasa wanaotafuta nyama yenye ubora wa hali ya juu. Huu ni mradi wa kibiashara unaosaidia kugeuza mifugo ya kiasili kuwa chanzo kikubwa cha faida kwa muda mfupi. 1.2 Tofauti kati ya ufugaji wa asili wa kuhamahama na mradi wa kunenepesha wa muda mfupi Tofauti kubwa kati ya mifumo hii miwili ipo kwenye matumizi ya nishati ya ng’ombe na kasi ya uzalishaji. Mabadiliko haya ya mifumo ya uzalishaji yanamaanisha kuwa, badala ya kusubiri miaka mingi, mfugaji anazalisha nyama nyingi na bora ndani ya miezi mitatu tu. Hii inapunguza vifo vya mifugo wakati wa kiangazi na kuongeza idadi ya ng’ombe wanaoweza kuuzwa kwa mwaka mmoja kutoka zizi moja. 1.3 Mzunguko wa kiuchumi na fursa za soko la nyama nchini Tanzania Mzunguko wa kiuchumi wa mradi huu ni wa haraka na wenye tija kubwa kwa sababu unaruhusu mfugaji kuingiza na kutoa ng’ombe sokoni mara tatu hadi nne kwa mwaka mmoja. Fursa za soko la nyama nchini Tanzania ni kubwa na zinakua kila siku kutokana na sababu zifuatazo: Fursa hii inamaanisha kuwa mfugaji anayenenepesha ng’ombe wa kiasili ana uhakika wa soko wakati wote. Bei ya ng’ombe aliyenenepeshwa vizuri kitaalamu inakuwa juu kwa asilimia 50 hadi 100 ikilinganishwa na ng’ombe wa kawaida wa malishoni. Hii inamhakikishia mfugaji faida kubwa na mzunguko wa fedha unaorudi haraka kuendeleza mradi. Sura ya 2: Uchaguzi, Ununuzi na Ukaguzi wa Ng’ombe (Namna ya Kutambua Kama Anafaa) 2.1 Aina za ng’ombe wa kiasili wanaofaa Tanzania ina aina mbalimbali za ng’ombe wa kiasili ambao wana uwezo mkubwa wa kuhimili magonjwa, ukame, na mabadiliko ya hali ya hewa, na wanafaa sana kwa mradi wa kunenepesha. Uchaguzi wa aina hizi utategemea upatikanaji wao katika eneo lako la kijiografia nchini Tanzania ili kupunguza gharama za usafirishaji. 2.2 Vigezo vya Kimwili na Ukaguzi (Namna ya kutambua kama ng’ombe anafaa) Ukaguzi wa kimwili ni hatua muhimu zaidi ili kuhakikisha unanunua ng’ombe atakayeleta faida na sio hasara. Lazima ujue kutofautisha alama za ng’ombe anayefaa na asiyefaa. Alama za ng’ombe anayefaa kunenepeshwa: Alama za ng’ombe asiyefaa kunenepeshwa: 2.3 Mbinu za kununua kwa bei nafuu kwenye minada ya upili [Maneno 400] Kununua ng’ombe kwa bei nafuu ni siri kubwa ya kupata faida kwenye mradi wa kunenepesha. Kama ukinunua ng’ombe kwa bei kubwa mwanzoni, itakuwa ngumu kurudisha mtaji na kupata faida baada ya kuliwaza chakula cha gharama. Sura ya 3: Miundombinu na Banda la Kunenepesha la Gharama Nafuu 3.1 Muundo wa banda la kuzuia ng’ombe kutembea umbali mrefu Muundo wa banda la kunenepesha ng’ombe unapaswa kuzingatia kanuni ya kuzuia mifugo kutembea umbali mrefu. Mfumo huu unajulikana kitaalamu kama kubana matumizi ya nishati (Calorie restriction). Ng’ombe anapotembea, mwili wake unachoma nishati na mafuta ambayo yalitakiwa kutumika kujenga misuli na kuongeza uzito wa nyama. Kwa sababu hiyo, banda linatakiwa kuwa na ukubwa wa kutosha kumpa ng’ombe uhuru wa kusimama, kugeuka, na kulala kwa urahisi, lakini si kubwa kiasi cha kumfanya akimbie au kutembea umbali mrefu. Mbinu bora na ya gharama nafuu ni kujenga banda la wazi lenye kivuli (Semi-intensive au open yard system). Sehemu ya kulala inatakiwa kuwa na paa la kuzuia jua kali na mvua, wakati sehemu iliyobaki inakuwa wazi ili ng’ombe wapate hewa safi na mwanga wa jua. Eneo linalopendekezwa kwa kila ng’ombe mmoja ndani ya zizi ni mita za mraba 3 hadi 5 kwa sehemu yenye kivuli. Sakafu ya banda inaweza kuwekwa udongo mgumu ulioshindiliwa vizuri na kuinuliwa kidogo ili kuzuia maji ya mvua au mkojo kutengeneza matope, jambo linalookoa gharama kubwa za kuweka zege au simenti tupu. 3.2 Ujenzi wa hori za chakula na maji kwa kutumia mbao au vifaa vya ndani Ujenzi wa hori za kulia na kunywea maji hauhitaji vifaa vya gharama kubwa kama nondo au matofali ya saruji. Unaweza kutumia mbao za miti ya kienyeji, nguzo za miti zilizopasuliwa, au hata mapipa ya plastiki yaliyokatwa katikati kwa urefu. Hori hizi zinatakiwa kujengwa kando ya ukuta wa mbele wa banda ili kurahisisha uwekaji wa chakula na maji kutoka nje ya zizi bila kuingia ndani na kuwasumbua ng’ombe. Vipimo sahihi vya hori ni muhimu sana ili kuzuia ushindani na uharibifu wa chakula: 3.3 Uhifadhi wa mazingira, mkojo, na samadi zizini Usafi wa zizi la kunenepesha ni nguzo kuu ya kulinda afya ya mifugo na mazingira yanayozunguka. Banda linatakiwa kujengwa likiwa na mteremko mdogo wa