Budget itenganishe gharama za kudumu na gharama zinazobadilika. Bei za vifaranga, feed, dawa na soko hubadilika kwa eneo na muda, hivyo mfano wa hesabu haupaswi kuitwa bei ya sasa.
Kanuni za usimamizi
Kwa vitendo, fixed costs kama banda/vifaa. Hili lisifanywe kama tukio la mara moja; liingizwe katika utaratibu wa kawaida wa shamba ili mabadiliko yaweze kuonekana mapema.
Shambani, variable costs kama chicks/feed/labour. Uamuzi ufanywe kwa kuangalia kundi lote, si ndege mmoja, na matokeo yaandikwe ili kulinganisha na siku au wiki zilizopita.
Katika ufuatiliaji wa kila siku, working capital. Ikiwa kuna mabadiliko ya ghafla, chanzo chake kichunguzwe kabla ya kuongeza dawa, chakula au gharama nyingine.
Kabla ya kufanya uamuzi, contingency. Mfumo mzuri huweka jukumu wazi: nani anakagua, lini anakagua, nini kinaandikwa na hatua gani inachukuliwa ikiwa hali haiko sawa.
Mfugaji anapaswa kuangalia production assumptions ziandikwe. Katika mazingira ya Tanzania, upatikanaji wa maji, joto la eneo, msimu na ubora wa pembejeo vinaweza kubadilisha namna ya kutekeleza kanuni hii.
Hatua hii inakuwa na maana zaidi pale ambapo sensitivity analysis. Lengo ni kupunguza msongo kwa kuku, kupunguza hasara na kufanya maamuzi yanayoweza kupimwa kwa rekodi.
Jedwali la kazi shambani
| # | Kipengele | Nini uangalia | Hatua ya usimamizi |
|---|---|---|---|
| 1 | fixed costs kama banda/vifaa | hali ya kundi na mazingira | rekebisha mazingira na uandike kilichofanyika |
| 2 | variable costs kama chicks/feed/labour | mabadiliko ya ulaji/maji | thibitisha chanzo kabla ya kuongeza gharama |
| 3 | working capital | rekodi ya siku iliyopita | linganisha na target/utaratibu wa shamba |
| 4 | contingency | usafi na upatikanaji wa vifaa | safisha, panga na rudisha vifaa vizuri |
| 5 | production assumptions ziandikwe | tofauti kati ya makundi | tenganisha kundi/ndege inapofaa |
| 6 | sensitivity analysis | ishara ya hatari inayohitaji hatua | wasiliana na mtaalamu ikiwa hali ni kubwa au haieleweki |
