Ufugaji wa Nguruwe wa Nyama: Kutoka Kuachishwa hadi Kuuza
Kila wiki ya ziada baada ya uzito wa soko ni chakula kinachotumika bila faida ya ziada.
Malengo ya kujifunza
Baada ya kusoma sura hii, utaweza:
- Kufuata ratiba ya ukuaji kutoka kuachishwa hadi uzito wa soko.
- Kuhesabu chakula kinachohitajika kwa mzunguko mzima.
- Kutambua matatizo ya kawaida ya unenepeshaji.
- Kuamua wakati sahihi wa kuuza.
Ratiba ya ukuaji
| Hatua | Uzito | Chakula | Muda takribani |
|---|---|---|---|
| Kuachishwa | Kilo 7 hadi 10 | Starter (protini 18-20%) | Wiki 6 hadi 8 za umri |
| Grower wa awali | Kilo 10 hadi 30 | Grower (protini 16-18%) | Wiki 8 hadi 14 |
| Grower wa mwisho | Kilo 30 hadi 60 | Grower (protini 16%) | Wiki 14 hadi 20 |
| Finisher wa awali | Kilo 60 hadi 90 | Finisher (protini 14-15%) | Wiki 20 hadi 26 |
| Finisher wa mwisho (tayari kuuzwa) | Kilo 90 hadi 110 | Finisher | Wiki 26 hadi 30 |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Ratiba hii ni ya aina za kigeni au chotara zenye chakula kizuri. Nguruwe wa kienyeji hukua polepole zaidi, mara nyingi wakichukua miezi 10 hadi 12 kufikia uzito wa kuuza wa kilo 50 hadi 70.
Kuhesabu chakula
Kama ilivyo kwa kuku, kipimo muhimu ni uwiano wa chakula na nyama (FCR): kilo ngapi za chakula zinahitajika kutengeneza kilo moja ya uzito wa nguruwe.
Nguruwe wa chotara/kigeni wanaosimamiwa vizuri wana FCR ya kati ya 2.8 hadi 3.5 (kilo 2.8 hadi 3.5 za chakula kwa kilo moja ya ongezeko la uzito). Kwa nguruwe anayelengwa kufikia kilo 100 kutoka kilo 10 (ongezeko la kilo 90), hesabu ni: 90 × 3.2 = kilo 288 za chakula kwa mzunguko mzima.
FCR inazidi kuwa mbaya kadri nguruwe anavyokaribia uzito wa juu. Nguruwe mchanga anaweza kutumia kilo 2 za chakula kwa kilo moja ya ongezeko, lakini nguruwe anayekaribia kilo 110 hadi 120 anaweza kuhitaji kilo 4 hadi 5 kwa kilo moja ya ongezeko. Hii ndiyo sababu kuuza kwa wakati sahihi ni muhimu kiuchumi.
Matatizo ya kawaida ya unenepeshaji
| Tatizo | Sababu inayowezekana | Suluhisho |
|---|---|---|
| Ukuaji polepole licha ya kula vizuri | Protini haitoshi; minyoo; msongamano | Kagua uwiano wa protini; tibu minyoo; punguza msongamano |
| Kupigana mara kwa mara | Msongamano; kuchanganya makundi ya umri tofauti | Ongeza nafasi; weka kundi la umri mmoja pamoja |
| Kuharisha | Mabadiliko ya ghafla ya chakula; maambukizi | Badilisha chakula taratibu; kagua dalili za ugonjwa, Sura 11 |
| Kukohoa/kupumua kwa shida | Hewa duni bandani; maambukizi ya kupumua | Ongeza hewa; punguza vumbi; tazama Sura 13 |
| Kulegea, kuchechemea | Jeraha la kupigana; upungufu wa madini; vimelea vya nje | Kagua miguu; ongeza kalisiamu; tazama Sura 15 |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Wakati sahihi wa kuuza
Uamuzi wa kuuza ni wa kihesabu. Chunguza kila wiki gharama ya chakula kinachotumika dhidi ya thamani ya uzito unaoongezeka. Pale FCR inapozidi kuwa mbaya kupita kiwango kinacholipa, wakati wa kuuza umefika.
- Simamisha dawa zote kwa kufuata muda wa kusubiri wa lebo.
- Punguza chakula kidogo siku moja kabla ya kusafirisha ili kupunguza msongo wa tumbo lililojaa wakati wa safari.
- Safirisha kwa upole, ukiepuka joto kali la mchana; nguruwe hupata msongo mkubwa wa joto wakati wa usafiri, hasa wakiwa wamebanana.
- Usichanganye makundi tofauti kwenye gari moja ikiwezekana, ili kupunguza kupigana wakati wa safari.
Muhtasari wa sura
- Nguruwe wa kigeni/chotara hufikia kilo 90 hadi 110 ndani ya miezi sita hadi saba; kienyeji huchukua miezi 10 hadi 12.
- FCR huzidi kuwa mbaya kadri nguruwe anavyokaribia uzito wa juu; kuuza kwa wakati ni muhimu kiuchumi.
- Msongamano husababisha kupigana na ukuaji polepole; ongeza nafasi kadri wanavyokua.
- Punguza chakula siku moja kabla ya kusafirisha ili kupunguza msongo wa safari.
Maneno muhimu na maana zake
Maswali ya kujipima
- Nguruwe anakaribia kilo 110 na FCR yake imepanda hadi 5. Ni busara kuendelea kumnenepesha hadi kilo 130?
- Kwa nini chakula kinapunguzwa siku moja kabla ya kusafirisha nguruwe kwenda kuuzwa?
Majibu
- Kwa kawaida hapana. FCR ya 5 inamaanisha kilo tano za chakula zinahitajika kwa kilo moja ya ziada ya uzito, gharama ambayo mara nyingi huzidi thamani ya ziada ya nyama. Ni busara zaidi kuuza sasa kuliko kuendelea kutumia chakula bila faida sawia.
- Kwa sababu tumbo lililojaa huongeza msongo na usumbufu wakati wa safari, na kunaweza kuongeza hatari ya matatizo ya kiafya wakati wa kusafirishwa. Chakula kidogo hupunguza usumbufu huo bila kuathiri sana uzito wa mwisho.
Marejeo ya kuaminika
- NRC. Nutrient Requirements of Swine.
- FAO. Miongozo ya unenepeshaji wa nguruwe kwa wafugaji wadogo.
- TALIRI. Ripoti za ufanisi wa ukuaji wa nguruwe Tanzania.
