Antibiotics hulenga bakteria, si virusi. Anticoccidials hulenga coccidia kwa bidhaa na programme maalumu. Anthelmintics hutumika dhidi ya minyoo kwa kuzingatia aina ya vimelea na bidhaa.
Kanuni za usimamizi
Kwa vitendo, antimicrobial resistance. Hili lisifanywe kama tukio la mara moja; liingizwe katika utaratibu wa kawaida wa shamba ili mabadiliko yaweze kuonekana mapema.
Shambani, secondary bacterial infection dhidi ya viral disease. Uamuzi ufanywe kwa kuangalia kundi lote, si ndege mmoja, na matokeo yaandikwe ili kulinganisha na siku au wiki zilizopita.
Katika ufuatiliaji wa kila siku, kutokuchanganya dawa bila msingi. Ikiwa kuna mabadiliko ya ghafla, chanzo chake kichunguzwe kabla ya kuongeza dawa, chakula au gharama nyingine.
Kabla ya kufanya uamuzi, kupima maji/feed consumption. Mfumo mzuri huweka jukumu wazi: nani anakagua, lini anakagua, nini kinaandikwa na hatua gani inachukuliwa ikiwa hali haiko sawa.
Mfugaji anapaswa kuangalia kuepuka under-dosing au over-dosing. Katika mazingira ya Tanzania, upatikanaji wa maji, joto la eneo, msimu na ubora wa pembejeo vinaweza kubadilisha namna ya kutekeleza kanuni hii.
Hatua hii inakuwa na maana zaidi pale ambapo kufuata label. Lengo ni kupunguza msongo kwa kuku, kupunguza hasara na kufanya maamuzi yanayoweza kupimwa kwa rekodi.
Jedwali la kazi shambani
| # | Kipengele | Nini uangalia | Hatua ya usimamizi |
|---|---|---|---|
| 1 | antimicrobial resistance | hali ya kundi na mazingira | rekebisha mazingira na uandike kilichofanyika |
| 2 | secondary bacterial infection dhidi ya viral disease | mabadiliko ya ulaji/maji | thibitisha chanzo kabla ya kuongeza gharama |
| 3 | kutokuchanganya dawa bila msingi | rekodi ya siku iliyopita | linganisha na target/utaratibu wa shamba |
| 4 | kupima maji/feed consumption | usafi na upatikanaji wa vifaa | safisha, panga na rudisha vifaa vizuri |
| 5 | kuepuka under-dosing au over-dosing | tofauti kati ya makundi | tenganisha kundi/ndege inapofaa |
| 6 | kufuata label | ishara ya hatari inayohitaji hatua | wasiliana na mtaalamu ikiwa hali ni kubwa au haieleweki |
