Mipango ya Mifano, Maswali ya Wafugaji na Wapi Kupata Msaada
Kila kitu kilichoelezwa katika kitabu hiki kinakusanywa hapa kuwa mipango unayoweza kufuata.
Malengo ya kujifunza
Baada ya kusoma sura hii, utaweza:
- Kuchagua mpango wa mfano unaolingana na rasilimali zako.
- Kupata majibu ya maswali yanayoulizwa mara kwa mara.
- Kujua taasisi zinazotoa msaada Tanzania.
- Kutumia orodha ya ukaguzi ya kila wiki.
Mipango mitatu ya mfano
| Kipengele | Maelezo |
|---|---|
| Inafaa nani | Kaya ya kijijini inayoanza; mtaji mdogo |
| Banda | Kizimba kimoja au viwili vidogo, ua rahisi la kuzuia |
| Aina | Kienyeji bora au chotara |
| Chakula | Mabaki ya nyumbani yaliyoongezwa mashudu/dagaa |
| Chanjo | Erysipelas na FMD ikiwepo eneo lako |
| Muda hadi mapato | Miezi 8 hadi 10 kwa nguruwe wa kuuza |
| Hatari kuu | ASF ikiwa hakuna ua imara |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
| Kipengele | Maelezo |
|---|---|
| Inafaa nani | Mfugaji anayeanza kibiashara mdogo |
| Banda | Vizimba tofauti kwa umri; farrowing pen 1-2; ua imara |
| Aina | Chotara wa kienyeji na Large White/Landrace |
| Chakula | Mchanganyiko wa mahindi, mashudu, dagaa |
| Chanjo | Erysipelas, Parvovirus kwa majike, FMD |
| Muda hadi mapato | Miezi 6 hadi 8 |
| Hatari kuu | Bei ya chakula; ASF |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
| Kipengele | Maelezo |
|---|---|
| Inafaa nani | Mwenye mtaji, uzoefu wa mizunguko iliyopita |
| Banda | Muundo kamili wa vizimba: kuzalisha, kuachisha, grower, finisher |
| Aina | Landrace/Large White safi au chotara ya hali ya juu |
| Chakula | Chakula cha kununuliwa/kilichochanganywa kwa uwiano sahihi wa hatua zote |
| Chanjo | Ratiba kamili ya Sura 10 |
| Muda hadi mapato | Mzunguko wa uzazi kila siku 150 kwa mama |
| Hatari kuu | Mtaji wa chakula; ASF; usimamizi wa uzazi |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Usiruke kutoka Mpango A hadi Mpango C. Mfugaji aliyekamilisha mzunguko mmoja au miwili ya nguruwe 5 hadi 20 na kujenga uzoefu wa kudhibiti afya na biosecurity yuko tayari zaidi kwa 50; asiyewahi kufuga hayuko tayari, hata akiwa na fedha nyingi, kwa sababu kosa moja la biosecurity linaweza kufuta mtaji wote kwa ASF.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Nguruwe wangu hawaonyeshi joto (heat). Kwa nini? Angalia umri (chini ya miezi 5 bado hawajaanza); uzito (wembamba mno huathiri joto); msongo wa joto la mazingira; na uwepo wa dume karibu (harufu ya dume huchochea joto).
Kwa nini wachanga wanakufa siku za kwanza? Sababu ya kwanza karibu daima ni kubanwa na mama (crushing) au kukosa kolostramu kwa wakati. Tazama Sura 6.
Naweza kuchanganya nguruwe wa umri tofauti kwenye kizimba kimoja? Haipendekezwi. Husababisha kupigana, ushindani wa chakula, na kuenea kwa magonjwa kutoka wakubwa kwenda wadogo.
Nguruwe wangu wanakonda licha ya kula vizuri. Ni nini? Angalia minyoo kwanza (Sura 14), kisha ubora wa protini kwenye chakula, kisha vimelea vya nje kama upele (Sura 15).
Ni sahihi kulisha nguruwe mabaki ya chakula cha migahawa? Kwa tahadhari kubwa. Mabaki yasiwe na nyama ya nguruwe isiyopikwa vizuri kwa muda mrefu (hatari ya ASF), na yasiwe chanzo pekee cha chakula bila protini ya ziada iliyoongezwa.
Nguruwe amekufa ghafla bila dalili. Nifanye nini? Kama kuna vifo vingine vya ghafla karibu wakati huohuo, shuku ASF na uripoti mara moja kabla ya kufanya lolote jingine. Usifanye uchunguzi wa maiti mwenyewe.
Ni bora kununua nguruwe wachanga au wa kuzalisha tayari? Nguruwe wachanga (weaners) ni nafuu lakini wanahitaji miezi sita zaidi kabla ya mapato. Nguruwe wa kuzalisha tayari (jike aliyekwisha zaa) ni ghali zaidi lakini huanza kutoa wachanga haraka zaidi. Anayeanza mara nyingi hunufaika zaidi na kuanza na weaners kadhaa kujifunza kabla ya kuwekeza kwenye uzalishaji.
Orodha ya ukaguzi ya kila wiki
- Kagua vifo vya wiki na ulinganishe na wiki iliyopita.
- Pima au kadiria uzito wa nguruwe wachache bila mpangilio.
- Kagua ua na lango kwa uharibifu unaoweza kuruhusu wanyama kuingia.
- Kagua chakula kilichotumika dhidi ya kilichotarajiwa.
- Safisha na kagua sakafu na mifereji ya maji machafu.
- Kagua ngozi ya nguruwe kadhaa kwa dalili za upele au chawa.
- Kagua tarehe za joto na kuzaa zinazotarajiwa wiki hii.
- Angalia ratiba ya chanjo: kuna inayohitajika wiki hii?
- Jaza daftari na uandike chochote cha ajabu kilichotokea, hasa vifo vya ghafla.
Wapi kupata msaada Tanzania
| Taasisi | Huduma |
|---|---|
| Afisa Mifugo wa Kata au Wilaya | Ushauri, chanjo, kuripoti ASF na magonjwa mengine |
| TVLA | Uchunguzi wa magonjwa maabara, ikiwemo uthibitisho wa ASF/CSF |
| TALIRI | Utafiti wa nguruwe; miongozo ya uboreshaji |
| TMDA | Usajili wa dawa; kuthibitisha bidhaa halali |
| SUA | Mafunzo na ushauri wa kitaalamu |
| Wizara ya Mifugo na Uvuvi | Sera, mpango wa taifa wa kudhibiti ASF |
| Vikundi vya wafugaji | Mikopo, kununua kwa pamoja, kuuza kwa pamoja |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Uhusiano mzuri na afisa mifugo wa kata yako ni muhimu zaidi kwa nguruwe kuliko kwa mifugo mingine yoyote, kwa sababu ASF inahitaji ripoti ya haraka na hatua za pamoja za jamii nzima kuzuia kuenea. Mtembelee kabla ya dharura.
Hitimisho
Ufugaji wa nguruwe wenye faida hautegemei bahati. Unategemea mambo manne yanayorudiwa kila mzunguko: biosecurity kali dhidi ya ASF, chakula bora chenye protini ya kutosha, usimamizi makini wa uzazi na wachanga, na kumbukumbu zinazoandikwa kila siku.
Tofauti na kuku, hitilafu moja kubwa ya biosecurity kwa nguruwe inaweza kufuta mradi mzima ndani ya wiki moja. Uwekezaji wa mapema kwenye ua na udhibiti wa watu na chakula ni bima muhimu zaidi kuliko uwekezaji wowote mwingine.
Muhtasari wa sura
- Mpango A ni nguruwe 5 wa nusu huria; B ni nguruwe 20 wa kibiashara kidogo; C ni nguruwe 50+ wa ndani kamili.
- Usiruke hatua; kosa moja la biosecurity linaweza kufuta mradi mzima kwa ASF.
- Nguruwe wanaokonda licha ya kula vizuri: kagua minyoo kwanza, kisha protini, kisha vimelea vya nje.
- Vifo vya ghafla vingi vya wakati mmoja ni ishara ya kushuku ASF; usifanye uchunguzi mwenyewe.
- Mambo manne ya faida: biosecurity, chakula bora, usimamizi wa uzazi, na kumbukumbu.
Maneno muhimu na maana zake
Maswali ya kujipima
- Mfugaji ana fedha za kutosha kuanza na nguruwe 50 lakini hajawahi kufuga. Ushauri wako?
- Taja mambo manne yanayoamua faida katika ufugaji wa nguruwe.
Majibu
- Aanze na mzunguko mmoja au miwili ya nguruwe wachache (5 hadi 20) kwanza. Fedha haziwezi kununua uzoefu wa kudhibiti biosecurity dhidi ya ASF, kutambua dalili za mapema za ugonjwa, au kusimamia uzazi vizuri. Kosa moja kubwa la biosecurity kwenye kundi la 50 la mfugaji asiye na uzoefu linaweza kufuta mtaji wote.
- Biosecurity kali dhidi ya ASF; chakula bora chenye protini ya kutosha; usimamizi makini wa uzazi na wachanga; na kumbukumbu zinazoandikwa kila siku. Tofauti na kuku, kosa moja la biosecurity linaweza kufuta mradi mzima ndani ya wiki moja.
Marejeo ya kuaminika
- FAO. Miongozo ya ufugaji wa nguruwe kwa wafugaji wadogo Afrika.
- TALIRI na SUA. Miongozo ya mafunzo kwa wafugaji wa nguruwe Tanzania.
- Wizara ya Mifugo na Uvuvi. Mpango wa taifa wa kudhibiti ASF.
