Kutambua Nguruwe Mgonjwa na Uchunguzi wa Nguruwe Aliyekufa
Ugonjwa unaogunduliwa siku ya kwanza unaweza kudhibitiwa. Kwa ASF, saa chache zinaamua kila kitu.
Malengo ya kujifunza
Baada ya kusoma sura hii, utaweza:
- Kufanya ukaguzi wa kila siku unaogundua matatizo mapema.
- Kusoma dalili za mwili, kinyesi na tabia.
- Kutambua ishara zinazohitaji kuripotiwa mara moja (ASF).
- Kufanya uchunguzi wa awali wa nguruwe aliyekufa kwa usalama.
Ukaguzi wa kila siku
- Angalia jinsi wanavyoitikia unapoingia. Nguruwe mwenye afya husimama na kuja kuangalia; aliyejitenga pembeni akiwa amelala ndiye wa kuangalia kwanza.
- Angalia chakula na maji vilivyobaki ikilinganishwa na jana; kupungua kwa ulaji ni ishara ya mapema ya ugonjwa.
- Angalia kinyesi. Kigumu sana, chenye maji, au chenye damu vyote ni ishara za tahadhari.
- Angalia ngozi. Rangi nyekundu-zambarau isiyo ya kawaida, hasa kwenye masikio, tumbo na miguu, ni ishara hatari.
- Sikiliza kupumua. Kukohoa au kupumua kwa shida ni ishara ya tahadhari.
- Angalia mwendo. Kuchechemea, kulegea, au kushindwa kusimama vyote vinahitaji uchunguzi.
- Andika. Vifo, chakula kilicholiwa, dalili za ajabu.
Dalili za kuangalia
| Unachokiona | Inaelekeza wapi |
|---|---|
| Homa ya juu, ngozi kuwa nyekundu-zambarau (hasa masikio, tumbo) | ASF au Classical Swine Fever — DHARURA |
| Vifo vya ghafla vingi ndani ya siku chache | ASF — DHARURA, ripoti mara moja |
| Kukohoa, kupumua kwa shida, kukonda | Ugonjwa wa kupumua wa bakteria (Sura 13) |
| Kuharisha maji, majimaji ya njano-kijani | Maambukizi ya utumbo, mara nyingi E. coli |
| Vidonda vya ngozi vya umbo la almasi | Erysipelas |
| Kuchechemea, viungo kuvimba | Erysipelas au jeraha la kupigana |
| Kukonda licha ya kula, tumbo kuvimba | Minyoo (Sura 14) |
| Kujikuna sana, ngozi kuwa nene na kukunjamana | Upele wa nguruwe (mange, Sura 15) |
| Kuharibika kwa mimba mara kwa mara | Brucellosis, Parvovirus, au ASF |
| Kutapika | Sumu, maambukizi ya virusi kadhaa |
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Homa ya juu pamoja na ngozi ya rangi nyekundu-zambarau na vifo vya ghafla vingi ni ishara za kushuku ASF. Hii ni dharura ya kitaifa. Usisubiri kuona dalili zote; ripoti mara moja unapoona mchanganyiko huu.
Uchunguzi wa awali wa nguruwe aliyekufa
Tahadhari muhimu: ukishuku ASF (vifo vya ghafla vingi, ngozi nyekundu-zambarau), usifanye uchunguzi wa maiti mwenyewe. Piga picha kama unaweza bila kugusa mwili, na wasiliana na afisa mifugo mara moja. Kufungua mwili kunaweza kusambaza virusi zaidi kupitia damu na majimaji.
Kwa vifo visivyoshukiwa kuwa ASF (kwa mfano kifo cha kichanga kimoja kwa sababu za wazi), uchunguzi wa awali unaweza kufanywa kwa tahadhari za kawaida:
- Vaa glavu; fanya kazi mbali na nguruwe hai.
- Angalia rangi ya ngozi, hasa masikio, tumbo na miguu.
- Angalia wengu (spleen) ukifungua tumbo — wengu uliovimba mno na mweusi ni ishara nyingine ya kushuku ASF au Classical Swine Fever.
- Angalia mapafu kwa dalili za maambukizi ya kupumua (rangi, ugumu).
- Zika mwili kwa kina baada ya uchunguzi, au wasiliana na afisa mifugo kuhusu utaratibu sahihi wa kuondoa maiti.
Fanya uchunguzi kwa nguruwe kadhaa waliokufa ikiwa kuna zaidi ya mmoja, kwa sababu mfumo unaojirudia ndio unaotoa jibu la kuaminika zaidi. Peleka sampuli au taarifa kwa TVLA kupitia afisa mifugo kwa uthibitisho wa maabara pale inapowezekana.
Muhtasari wa sura
- Homa ya juu, ngozi nyekundu-zambarau, na vifo vya ghafla vingi ni ishara za kushuku ASF — dharura ya kitaifa.
- Kupungua kwa ulaji ni ishara ya mapema ya karibu ugonjwa wowote.
- Ukishuku ASF, usifanye uchunguzi wa maiti mwenyewe; ripoti mara moja kwa afisa mifugo.
- Wengu uliovimba mno na mweusi ni ishara nyingine ya kushuku ASF au Classical Swine Fever.
- Andika kumbukumbu za kila siku ili kubaini mabadiliko mapema.
Maneno muhimu na maana zake
Maswali ya kujipima
- Mfugaji anaona nguruwe watano wamekufa ghafla ndani ya siku mbili, na waliobaki wana masikio na tumbo vya rangi nyekundu-zambarau. Afanye nini?
- Kwa nini kupungua kwa ulaji ni ishara muhimu ya kuangalia kila siku?
Majibu
- Hizi ni ishara za wazi za kushuku ASF. Asifanye uchunguzi wa maiti mwenyewe, asisogeze nguruwe wowote kutoka au kwenda bandani, na aripoti mara moja kwa afisa mifugo wa kata au wilaya. Hii ni dharura inayohitaji hatua za haraka za kitaifa.
- Kwa sababu ni miongoni mwa ishara za kwanza za karibu ugonjwa wowote, mara nyingi ikitokea siku moja au mbili kabla ya dalili nyingine wazi kuonekana. Mfugaji anayefuatilia chakula kilicholiwa kila siku anaweza kugundua tatizo mapema zaidi kuliko akisubiri dalili za wazi za ugonjwa.
Marejeo ya kuaminika
- OIE/WOAH. Miongozo ya utambuzi wa ASF na Classical Swine Fever.
- FAO. Miongozo ya uchunguzi wa magonjwa ya nguruwe kwa wafugaji wadogo.
- TVLA. Taratibu za kuripoti na kupeleka sampuli za mifugo.
