Kambare wanaoathirikaKambare wa ukubwa wote, hasa wachanga
Kasi ya kueneaHaraka kwenye joto la chini; huathiri kundi zima ndani ya wiki
Vifo vinavyotarajiwaHadi asilimia 30 hadi 50 kwa mlipuko mkali usiotibiwa
Dalili unazoziona
Madoa meupe madogo kama chembe za chumvi kwenye ngozi, mapezi, na gill, yanayoonekana wazi kwa macho.
Kujikuna dhidi ya kuta au sakafu ya bwawa, kuogelea kwa haraka bila mpangilio, na kupumua kwa shida kama gill zimeathirika sana.
Unachokiona ukichunguza kambare aliyekufa
Madoa meupe yanayoonekana wazi kwenye ngozi na gill. Gill zilizoathirika sana zinaweza kuwa na uvimbe na rangi hafifu.
Namna unavyoenea
Kimelea hiki kina mzunguko wa maisha unaohusisha hatua ya kuogelea huru majini (theront) inayotafuta mwenyeji mpya. Huenea haraka kwenye bwawa lenye msongamano na hustawi zaidi kwenye mabadiliko ya ghafla ya joto la maji.
Jinsi ya kutofautisha na matatizo yanayofanana
Ich hutoa madoa madogo ya duara yanayofanana na chumvi, tofauti na utando mweupe wa pamba wa fangasi (Saprolegnia) au utando laini wa Columnaris.
Kinga
Epuka mabadiliko ya ghafla ya joto la maji.
Tenga kambare wapya wiki moja hadi mbili kabla ya kuwachanganya.
Punguza msongamano.
Matibabu
Chumvi kwenye maji (gramu 3 hadi 5 kwa lita) ni tiba nzuri ya kwanza, kwa sababu kimelea hiki ni nyeti kwa chumvi katika hatua yake ya kuogelea huru majini. Kiasi na muda wa matibabu hutofautiana kwa bidhaa, ukubwa wa kambare na ubora wa maji. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TMDA na ushauri wa afisa uvuvi/mifugo wa eneo lako.
Rudia matibabu baada ya siku 3 hadi 5 kwa sababu dawa haiwezi kufikia kimelea kilicho ndani ya ngozi ya samaki; inafanya kazi tu dhidi ya hatua ya kuogelea huru.
Ongeza joto la maji taratibu ikiwezekana; kimelea huisha mzunguko wake wa maisha haraka zaidi kwenye joto la juu, likirahisisha matibabu ya kurudia.
Makosa ya kawaida
Kutibu mara moja tu bila kurudia, kuruhusu vimelea vilivyobaki ndani ya ngozi kuendelea mzunguko wao.
Hatua za haraka tatizo likitokea
Ongeza chumvi kwenye maji mara moja.
Rudia baada ya siku 3 hadi 5.
Fuatilia joto la maji na uepuke mabadiliko ya ghafla zaidi.
Chawa wa Samaki na Minyoo ya Nanga
P-02
Chawa wa SamakiArgulus (Fish Lice)
KisababishiKimelea <em>Argulus</em> spp.
Kambare wanaoathirikaKambare wa ukubwa wote
Kasi ya kueneaWastani
Vifo vinavyotarajiwaChini moja kwa moja; hasara kuu ni majeraha na msongo
Dalili unazoziona
Vimelea vidogo vya duara (sentimita 0.5 hadi 1) vinavyoonekana wazi kwa macho vikiwa vimeshikamana na ngozi, mara nyingi karibu na mapezi.
Kambare hujikuna dhidi ya vitu na kuogelea kwa fujo wakijaribu kuondoa vimelea. Mahali walipong'ang'ania kunaweza kuwa na vidonda vidogo au kutokwa damu.
Unachokiona ukichunguza kambare aliyekufa
Vimelea wenyewe vinaweza kuonekana wazi kwenye ngozi ukichunguza kwa karibu; mahali walipokuwa kunaweza kuwa na vidonda vidogo.
Namna unavyoenea
Huenea kwa mguso wa moja kwa moja kati ya samaki na kwa mayai yanayotagwa kwenye mimea au vitu ndani ya maji.
Jinsi ya kutofautisha na matatizo yanayofanana
Argulus huonekana wazi kama vimelea vidogo vya duara vilivyoshikamana na ngozi, tofauti kabisa na madoa madogo ya Ich au utando wa fangasi.
Kinga
Kagua kambare wapya kwa uangalifu kabla ya kuwachanganya na kundi.
Ondoa mimea ya majini isiyo ya lazima bwawani inayoweza kuwa mahali pa kutagia mayai ya vimelea hawa.
Matibabu
Vimelea vinaweza kuondolewa kwa mkono kwa uangalifu kwa idadi ndogo. Kwa maambukizi makubwa, dawa maalum za kuua vimelea vya nje zilizosajiliwa kwa samaki hutumika. Kiasi na muda wa matibabu hutofautiana kwa bidhaa, ukubwa wa kambare na ubora wa maji. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TMDA na ushauri wa afisa uvuvi/mifugo wa eneo lako.
Makosa ya kawaida
Kupuuza idadi ndogo ya vimelea, ikiruhusu kuzaliana na kuenea kwa kundi zima.
Hatua za haraka tatizo likitokea
Kagua na uondoe vimelea vinavyoonekana kwa mkono.
Wasiliana na mtaalamu wa uvuvi kwa dawa ikiwa idadi ni kubwa.
P-03
Minyoo ya NangaAnchor Worms (Lernaea)
KisababishiKimelea <em>Lernaea</em> spp.
Kambare wanaoathirikaKambare wa ukubwa wote
Kasi ya kueneaPolepole
Vifo vinavyotarajiwaChini moja kwa moja; hasara kuu ni majeraha na maambukizi ya pili
Dalili unazoziona
Kimelea chenye umbo la uzi mwembamba (sentimita 1 hadi 2) kinachoshikamana kwa nguvu kwenye ngozi, mara nyingi kikitokeza nje kama uzi mdogo.
Mahali kilipong'ang'ania kunaweza kuvimba na kuwa na wekundu, na kunaweza kuvutia maambukizi ya bakteria ya pili.
Unachokiona ukichunguza kambare aliyekufa
Kimelea chenyewe kinaonekana wazi kikiwa kimeshikamana na ngozi kwa kichwa chake, mkia wa uzi ukiwa nje.
Namna unavyoenea
Huenea kwa mguso wa moja kwa moja na kwa mayai kwenye maji.
Jinsi ya kutofautisha na matatizo yanayofanana
Umbo la uzi mwembamba unaotokeza nje ya ngozi hutofautisha minyoo ya nanga na Argulus (umbo la duara bapa) kwa urahisi.
Kinga
Kagua kambare wapya kwa uangalifu kabla ya kuchanganya.
Dumisha usafi wa bwawa.
Matibabu
Vinaweza kuondolewa kwa mkono kwa uangalifu (kwa forceps) kwa idadi ndogo, kisha eneo lililoathirika lipakwe dawa ya kuua vijidudu. Kwa maambukizi makubwa, dawa za kuua vimelea vya nje hutumika. Kiasi na muda wa matibabu hutofautiana kwa bidhaa, ukubwa wa kambare na ubora wa maji. Fuata lebo ya bidhaa iliyosajiliwa na TMDA na ushauri wa afisa uvuvi/mifugo wa eneo lako.
Makosa ya kawaida
Kuvuta kimelea bila kuondoa kichwa chake kilichozama ndani ya ngozi; hii huacha jeraha linaloweza kuambukizwa zaidi.
Hatua za haraka tatizo likitokea
Ondoa vimelea kwa uangalifu wa hali ya juu.
Pakaa dawa ya kuua vijidudu mahali palipoathirika.
Wasiliana na mtaalamu kwa maambukizi makubwa.
Vimelea vya ndani
Vimelea vya ndani (minyoo ya tumbo, protozoa za ndani) huathiri kambare kidogo zaidi ikilinganishwa na vimelea vya nje kwenye ufugaji wa kawaida wa Tanzania, lakini bado vinaweza kupunguza ukuaji.
Dalili: kukonda licha ya kula vizuri, tumbo kuvimba kidogo kwa baadhi ya aina, na ukuaji wa jumla wa polepole ukilinganishwa na wenzao wa kundi moja wanaokula chakula sawa.
Kinga: chakula chenye ubora mzuri kutoka chanzo cha kuaminika, na kuepuka kulisha kambare wako mabaki ya samaki wa mwitu wasiochemshwa vizuri ambao wanaweza kubeba minyoo.
Kumbuka
Vimelea vya ndani ni vigumu kutambua bila uchunguzi wa kimaabara. Kama unashuku tatizo la vimelea vya ndani (ukuaji wa polepole usioelezeka bila sababu nyingine dhahiri), wasiliana na TAFIRI kwa uchunguzi zaidi badala ya kujaribu dawa bila utambuzi.
Muhtasari wa Sura
Ich hutoa madoa meupe kama chumvi; chumvi kwenye maji ni tiba nzuri ya kwanza, ikirudiwa baada ya siku 3 hadi 5.
Argulus na minyoo ya nanga huonekana wazi kwa macho na wanaweza kuondolewa kwa mkono kwa idadi ndogo.
Umbo la duara bapa ni Argulus; umbo la uzi mwembamba ni minyoo ya nanga.
Vimelea vya ndani ni vigumu kutambua bila maabara; tafuta ushauri wa TAFIRI ukishuku.
Kagua kambare wapya kwa uangalifu kwa vimelea vya nje kabla ya kuwachanganya na kundi.
Maneno Muhimu na Maana Zake
Ich (White Spot)Kimelea kinachosababisha madoa meupe kama chumvi kwenye ngozi na gill.
ArgulusChawa wa samaki; kimelea cha duara bapa kinachoshikamana na ngozi.
Anchor worm (Lernaea)Kimelea chenye umbo la uzi kinachoshikamana kwa nguvu kwenye ngozi.
TherontHatua ya kuogelea huru ya kimelea cha Ich inayotafuta mwenyeji mpya.
Maswali ya Kujipima
Kwa nini matibabu ya chumvi dhidi ya Ich yanahitaji kurudiwa baada ya siku 3 hadi 5, badala ya matibabu moja tu?
Mfugaji anaona kimelea chenye umbo la uzi mwembamba kikitokeza nje ya ngozi ya kambare. Ni tofauti gani na Argulus?
Kwa nini vimelea vya ndani ni vigumu zaidi kutambua kuliko vya nje?
Majibu
Kwa sababu chumvi hufanya kazi tu dhidi ya hatua ya kuogelea huru ya kimelea (theront) inayotafuta mwenyeji mpya, si dhidi ya vimelea vilivyokwisha kuingia ndani ya ngozi ya samaki. Kurudia baada ya siku chache huhakikisha vimelea vipya vilivyoacha ngozi na kuanza mzunguko mpya vinauawa pia.
Hiki ni minyoo ya nanga (anchor worm), chenye umbo la uzi mwembamba kinachoshikamana kwa nguvu, tofauti na Argulus ambaye ana umbo la duara bapa. Wote wawili huonekana wazi kwa macho lakini umbo lao ni tofauti kabisa, kinachorahisisha kuwatambua.
Kwa sababu vimelea vya nje vinaonekana wazi kwa macho juu ya ngozi au gill, wakati vimelea vya ndani viko ndani ya mwili wa samaki na mara nyingi havionyeshi dalili maalum zaidi ya ukuaji wa polepole usioelezeka, vinavyohitaji uchunguzi wa kimaabara kuthibitishwa.
Marejeo ya Kuaminika
Noga, E. J. Fish Disease: Diagnosis and Treatment.
FAO. Miongozo ya vimelea vya samaki wa maji baridi.