Tatizo linalogunduliwa siku ya kwanza linaweza kudhibitiwa. Kwa samaki, mabadiliko hutokea kwa kasi zaidi kuliko mifugo mingine.
Malengo ya Kujifunza
Kufanya ukaguzi wa kila siku unaogundua matatizo mapema.
Kusoma dalili za tabia, ngozi na kupumua.
Kufanya uchunguzi wa awali wa kambare aliyekufa au mgonjwa.
Kujua ni lini kuwasiliana na TAFIRI au afisa uvuvi.
Ukaguzi wa kila siku
Angalia jinsi wanavyojibu unapokaribia kulisha. Kambare wenye afya hukusanyika haraka wakisikia mtu au kelele ya chakula.
Angalia mwendo wa kuogelea. Kuogelea ovyo, kuzunguka mahali pamoja, au kutokuwa na uwiano ni ishara za tahadhari.
Angalia idadi wanaopanda juu ya maji na jinsi wanavyofanya hivyo — haraka na mara kwa mara ni ishara ya oksijeni kidogo au tatizo la gill.
Angalia ngozi ya sampuli chache kwa madoa, majeraha, au utando usio wa kawaida.
Hesabu vifo vya kila siku na uandike.
Angalia rangi na harufu ya maji.
Dalili za kuangalia
Dalili na maana yake
Unachokiona
Inaelekeza wapi
Kuogelea ovyo, kupoteza uwiano, kuzunguka
Maambukizi ya bakteria au sumu ya maji
Kupanda juu ya maji mara kwa mara na kwa haraka
Oksijeni kidogo au amonia nyingi
Gill kuwa nyekundu iliyokolea au kuvimba
Sumu ya amonia au maambukizi ya gill
Madoa meupe kama chumvi kwenye ngozi
Vimelea vya nje (Ich au sawa nayo)
Utando mweupe kama pamba kwenye ngozi/mapezi
Fangasi (Saprolegnia)
Ngozi kuwa na vidonda vya wazi
Maambukizi ya bakteria yaliyoendelea
Tumbo kuvimba sana
Maambukizi ya ndani au tatizo la chakula
Kukonda licha ya kula
Vimelea vya ndani au ugonjwa sugu
Kutokula kabisa kundi zima
Ubora mbaya wa maji au msongo mkubwa
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Kumbuka
Kwa samaki, kutokula kwa kundi zima ghafla mara nyingi ni ishara ya ubora mbaya wa maji kuliko ugonjwa mahususi. Kagua maji kwanza kabla ya kufikiria dawa.
Uchunguzi wa awali wa kambare aliyekufa au mgonjwa
Kuchunguza kambare aliyekufa hivi karibuni kunaweza kutoa dalili muhimu.
Angalia gill kwanza: ziwe nyekundu-waridi sawasawa. Gill za rangi hafifu, kahawia, au zenye utando ni ishara ya tatizo.
Angalia macho: yakiwa yametoka nje (bulging) au mawingu, ni ishara ya maambukizi au tatizo la ubora wa maji.
Angalia tumbo ukilifungua: viungo vya ndani viwe na rangi ya kawaida bila majimaji mengi ya ajabu au madoa meupe mengi.
Angalia ngozi nzima kwa vimelea vinavyoonekana kwa macho (kama chawa wa samaki - Argulus) au madoa/utando.
Onyo
Kambare wanapokufa kwa wingi ghafla (zaidi ya asilimia 5 hadi 10 ya kundi ndani ya siku moja hadi mbili) bila sababu dhahiri ya ubora wa maji, wasiliana na TAFIRI au afisa uvuvi wa eneo lako haraka iwezekanavyo kupata uchunguzi wa kitaalamu zaidi.
Muhtasari wa Sura
Kutokula kwa kundi zima mara nyingi huashiria ubora mbaya wa maji zaidi ya ugonjwa mahususi.
Gill ni sehemu ya kwanza ya kuangalia — rangi na hali yake huonyesha mengi kuhusu afya ya kambare.
Madoa meupe kama chumvi na utando kama pamba ni dalili tofauti za vimelea na fangasi.
Vifo vya ghafla vya zaidi ya asilimia 5-10 ya kundi vinahitaji uchunguzi wa kitaalamu wa haraka.
Kumbukumbu za kila siku za tabia, vifo na ubora wa maji husaidia kutambua chanzo cha tatizo.
Maneno Muhimu na Maana Zake
Gill (mafarasi)Kiungo cha kupumulia cha samaki; kiashiria muhimu cha afya.
Bulging eyesMacho yaliyotoka nje ya kawaida, ishara ya maambukizi au tatizo la maji.
Maswali ya Kujipima
Kundi zima la kambare limeacha kula ghafla leo. Utaangalia wapi kwanza?
Kwa nini gill ni sehemu ya kwanza ya kuangalia wakati wa kuchunguza kambare aliyekufa au mgonjwa?
Majibu
Ubora wa maji kwanza — oksijeni, amonia na pH — kwa sababu kutokula kwa kundi zima kwa wakati mmoja mara nyingi huashiria tatizo la mazingira badala ya ugonjwa maalum unaoathiri samaki mmoja mmoja. Ugonjwa wa kuambukiza kwa kawaida huathiri baadhi kwanza kabla ya kuenea kwa wote.
Kwa sababu gill ndicho kiungo kinachogusana moja kwa moja na maji kwa ajili ya kupumua, na huathiriwa haraka na tatizo lolote la ubora wa maji (amonia, oksijeni kidogo) au maambukizi. Rangi na hali ya gill hutoa taarifa ya haraka kuhusu afya ya jumla ya samaki.
Marejeo ya Kuaminika
Noga, E. J. Fish Disease: Diagnosis and Treatment.
FAO. Miongozo ya uchunguzi wa magonjwa ya samaki kwa wafugaji wadogo.
TAFIRI. Taratibu za kuripoti matatizo ya afya ya samaki Tanzania.