Wiki tatu za kwanza za maisha ya kambare ndizo zenye vifo vingi zaidi vya mzunguko mzima.
Malengo ya Kujifunza
Kuelewa hatua za mwanzo za maisha ya kambare kutoka mabuu hadi fingerling.
Kutoa chakula sahihi cha awali kinachoendana na ukubwa wa mdomo.
Kupunguza vifo vya cannibalism kwa kupanga kwa ukubwa mara kwa mara.
Kudhibiti ubora wa maji kwa umakini zaidi kwenye hatua hii nyeti.
Hatua za mwanzo za maisha
Hatua za ukuaji wa awali wa kambare
Hatua
Umri
Sifa
Yai (egg)
Masaa 0 hadi 24-30
Hutotolewa ndani ya masaa 24 hadi 30 kwa joto la nyuzi 26-28
Buu (larva)
Siku 1 hadi 4
Bado hutegemea kiini cha yai (yolk sac); haujaanza kula chakula cha nje
Buu linaloanza kulisha
Siku 4 hadi 10
Huanza kutafuta chakula kidogo cha nje; nyeti sana
Fry
Wiki 2 hadi 3
Umbo la samaki mdogo linaloonekana wazi
Fingerling
Wiki 3 hadi 6
Tayari kusafirishwa na kuuzwa; sentimita 3 hadi 5
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Onyo
Siku 4 hadi 10, wakati buu linapoanza kutafuta chakula cha nje kwa mara ya kwanza, ndizo siku hatari zaidi za maisha yote ya kambare. Vifo vya asilimia 50 hadi 80 kwenye hatua hii si nadra hata kwa hatchery za kitaalamu, hasa kama chakula sahihi hakikupatikana kwa wakati.
Chakula cha awali
Mabuu ya kambare yanahitaji chakula chenye ukubwa mdogo mno na chenye virutubisho vya hali ya juu.
Siku 4 hadi 7: Artemia (brine shrimp) iliyototolewa hivi karibuni ndicho chakula bora zaidi cha awali, kwa sababu ni hai na inayosogea, inayovutia buu kuwinda. Vinaweza kutumika mabuu ya viroboto wa maji (zooplankton) kutoka bwawa lililotibiwa vizuri kama mbadala wa bei nafuu.
Siku 7 hadi 14: anza kuchanganya na chakula bandia chenye chembe ndogo mno (microparticle feed, chini ya milimita 0.5), ukipunguza taratibu Artemia.
Wiki 2 hadi 3: hamishia kwenye chakula cha starter cha milimita 1 hadi 2 kikamilifu.
Lisha mara nyingi kwa siku (mara 4 hadi 6) kwa kiasi kidogo kila mara, kwa sababu tumbo la buu ni dogo mno kuhifadhi chakula kingi kwa wakati mmoja.
Kupunguza cannibalism
Kambare wachanga hukua kwa kasi tofauti hata wakiwa wa umri sawa, na wanaokua haraka kidogo huanza kula wenzao wadogo mapema sana, wakati mwingine ndani ya wiki mbili tu.
Panga kwa ukubwa (grading) kila wiki moja hadi mbili kwa kutumia wavu wenye matundu ya ukubwa maalum yanayotenganisha wakubwa na wadogo.
Weka vikundi vya ukubwa tofauti kwenye vyombo tofauti baada ya kupanga, ili kupunguza ushindani na hatari ya kulana.
Hakikisha chakula cha kutosha kinapatikana muda wote; njaa ndiyo kichocheo kikuu cha cannibalism.
Punguza mwanga mkali sana kwenye eneo la mabuu; mwanga hafifu hupunguza tabia ya uwindaji wa fujo.
Mfano wa Tanzania
Hatchery ndogo za Tanzania mara nyingi hutumia vyombo vidogo vingi (basins au ndoo kubwa) badala ya kizimba kimoja kikubwa kwa hatua ya mabuu, ili kurahisisha kupanga kwa ukubwa mara kwa mara na kuepuka hasara kubwa ya cannibalism inayotokea kwenye vyombo vikubwa visivyoweza kupangwa kwa urahisi.
Muhtasari wa Sura
Siku 4 hadi 10 za maisha ni hatari zaidi kwa vifo vya mabuu ya kambare.
Artemia iliyototolewa hivi karibuni ni chakula bora cha awali kwa mabuu.
Panga kambare wachanga kwa ukubwa kila wiki moja hadi mbili kupunguza cannibalism.
Njaa ndiyo kichocheo kikuu cha cannibalism; hakikisha chakula cha kutosha wakati wote.
Lisha mabuu mara nyingi kwa siku kwa kiasi kidogo kwa sababu tumbo lao ni dogo.
Maneno Muhimu na Maana Zake
Larva (buu)Hatua ya mwanzo ya samaki baada ya kutotolewa, kabla ya kuwa na umbo kamili.
Yolk sac (kiini cha yai)Chanzo cha chakula cha ndani kinachomtosha buu siku za kwanza za maisha.
ArtemiaKiumbe kidogo cha baharini kinachotumika kama chakula hai cha mabuu ya samaki.
GradingKupanga samaki kwa makundi ya ukubwa sawa.
Maswali ya Kujipima
Kwa nini siku 4 hadi 10 za maisha ya kambare ndizo hatari zaidi za mzunguko mzima?
Kwa nini kupanga kambare wachanga kwa ukubwa ni hatua muhimu zaidi kuliko kwa kambare wakubwa waliokaribia soko?
Majibu
Kwa sababu hii ndiyo wakati buu linapomaliza kutumia kiini cha yai chake cha ndani na kuanza kutafuta chakula cha nje kwa mara ya kwanza. Likikosa chakula kinachofaa (ukubwa na aina sahihi) kwa wakati huu muhimu, hufa haraka kwa njaa kabla halijafikia hatua inayofuata.
Kwa sababu tofauti ndogo ya ukubwa kati ya kambare wachanga inaweza kumaanisha mmoja anaweza kumla mwenzake kabisa, tofauti na kambare wakubwa ambao hutofautiana kidogo tu kwa ushindani wa chakula bila hatari ya moja kwa moja ya kulana. Cannibalism huathiri zaidi hatua za mwanzo za maisha.
Marejeo ya Kuaminika
FAO. Miongozo ya ulezi wa mabuu ya Clarias gariepinus.
TAFIRI. Miongozo ya hatchery za kambare Tanzania.
WorldFish. Mbinu za kupunguza cannibalism kwenye ufugaji wa kambare.