Bwawa na Kizimba cha Kambare: Muundo na Ubora wa Maji
Bwawa zuri halihitaji kuwa kubwa. Linahitaji kudhibitiwa vizuri.
Malengo ya Kujifunza
Kuchagua kati ya bwawa la udongo, saruji, au kizimba/mitungi.
Kuhesabu msongamano sahihi kwa ukubwa wa bwawa lako.
Kuandaa bwawa kabla ya kuweka vifaranga.
Kujenga mfumo wa kubadilisha maji.
Kuchagua muundo wa bwawa/kizimba
Bwawa la udongo: chimba shimo la kina cha mita 1 hadi 1.5, na ukingo unaozuia maji ya mvua ya nje kuingia moja kwa moja. Weka mfereji wa kuingiza na kutoa maji kando tofauti ili kuepuka maji yaliyotuama.
Bwawa la saruji/matofali: jenga kuta imara zenye urefu wa sentimita 80 hadi 120 juu ya ardhi, na sakafu yenye mteremko mdogo kuelekea mfereji wa kutoa maji, ili kurahisisha kusafisha na kuvua.
Kizimba/mtungi (tank): chombo cha plastiki, mabati, au fiberglass, mara nyingi wa mviringo, chenye bomba la kutoa maji katikati ya sakafu (standpipe) kinachorahisisha kuondoa taka bila kumwaga maji yote.
Msongamano sahihi
Msongamano wa kambare kwa hatua za ukuaji (kwa mita ya ujazo ya maji)
Hatua
Uzito
Idadi inayopendekezwa kwa m³
Fingerlings
Gramu 2 hadi 10
500 hadi 1,000
Wanaokua (grower wa awali)
Gramu 10 hadi 100
200 hadi 400
Wanaokua (grower wa kati)
Gramu 100 hadi 300
100 hadi 200
Wanaokaribia soko
Gramu 300 hadi 800+
50 hadi 100
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Onyo
Msongamano mkubwa mno huongeza hatari ya magonjwa, hupunguza oksijeni haraka, na huongeza cannibalism. Kadri kambare wanavyokua, punguza idadi kwa kila mita ya ujazo kwa kuwahamishia kwenye bwawa kubwa zaidi au kwa kuvuna sehemu ya kundi mapema.
Kuandaa bwawa kabla ya kuweka vifaranga
Safisha na kausha bwawa kama ni la zamani; ondoa matope yaliyorundikana na uache lipate jua kwa siku kadhaa.
Weka chokaa (agricultural lime) kwenye bwawa la udongo kwa kiwango cha kilo 0.5 hadi 1 kwa mita ya mraba, ili kurekebisha pH na kuua vimelea vya magonjwa vilivyobaki. Subiri wiki moja kabla ya kujaza maji.
Jaza maji na uache yatulie kwa siku 2 hadi 3 kabla ya kuweka vifaranga, ili kemikali zozote za matibabu ya awali zipungue na viumbe vidogo vya asili (plankton) vianze kustawi.
Pima ubora wa msingi wa maji (pH, joto, ikiwezekana oksijeni) kabla ya kuweka vifaranga.
Weka wavu wa kuzuia ndege wanaokula samaki (kama korongo) na wanyama wengine, hasa kwa mabwawa madogo.
Mfumo wa kubadilisha maji
Kambare wanaweza kustahimili maji duni kwa muda, lakini ukuaji bora unahitaji maji yanayobadilishwa mara kwa mara ili kuondoa taka na kurudisha oksijeni.
Bwawa la udongo lenye chanzo cha asili (mto, kisima) linahitaji maji yanayoingia na kutoka polepole kila siku, hata kiasi kidogo, badala ya kubadilisha maji yote mara moja kwa wiki.
Bwawa la saruji/kizimba kinaweza kubadilishwa sehemu (asilimia 20 hadi 30 ya maji) mara mbili hadi tatu kwa wiki, kutegemea msongamano na matokeo ya ukaguzi wa maji.
Epuka kubadilisha maji yote kwa mara moja isipokuwa ni dharura; mabadiliko ya ghafla ya joto na ubora wa maji husababisha msongo mkubwa.
Mfano wa Tanzania
Wafugaji wadogo wengi wa vizimba Tanzania hutumia mfumo rahisi wa bomba la kuingiza maji taratibu kutoka kisima au bomba la maji, likiacha maji kumwagika polepole siku nzima kupitia bomba la kutoa maji chini, badala ya kutegemea kubadilisha maji yote kwa mkono. Njia hii hupunguza kazi na kudumisha ubora wa maji thabiti zaidi.
Muhtasari wa Sura
Kizimba au mtungi ni njia rahisi zaidi kudhibiti ubora wa maji kwa mfugaji anayeanza.
Punguza msongamano kadri kambare wanavyokua ili kuepuka magonjwa na cannibalism.
Weka chokaa na uache maji yatulie kabla ya kuweka vifaranga.
Badilisha maji kidogo kidogo mara kwa mara badala ya kubadilisha yote mara moja.
Mfumo wa maji yanayoingia na kutoka polepole kila siku ni bora kuliko kubadilisha yote kwa wiki.
Maneno Muhimu na Maana Zake
StandpipeBomba katikati ya sakafu ya kizimba linalorahisisha kutoa maji na taka.
Agricultural lime (chokaa)Kirekebisho kinachotumika kurekebisha pH ya bwawa kabla ya kuanza.
Msongamano (stocking density)Idadi ya kambare kwa kila mita ya ujazo ya maji.
Maswali ya Kujipima
Kwa nini msongamano wa kambare unapaswa kupunguzwa kadri wanavyokua?
Kwa nini kubadilisha maji yote ya bwawa kwa mara moja si njia nzuri, hata kama maji yamechafuka?
Majibu
Kwa sababu kambare wakubwa wanahitaji oksijeni zaidi na hutoa taka nyingi zaidi kwa uzito wao kuliko wachanga. Msongamano ambao ulikuwa salama kwa fingerlings unaweza kuwa hatari kwa kambare wakubwa, ukisababisha upungufu wa oksijeni na kuongezeka kwa magonjwa.
Kwa sababu mabadiliko ya ghafla ya joto na ubora wa maji (kama pH) yanaweza kusababisha msongo mkubwa kwa kambare, hata kuwaua katika hali mbaya. Ni bora kubadilisha sehemu ya maji (asilimia 20 hadi 30) mara kwa mara kuliko kusubiri hadi maji yamechafuka sana na kubadilisha yote kwa mara moja.
Marejeo ya Kuaminika
FAO. Miongozo ya ujenzi wa mabwawa ya samaki kwa wafugaji wadogo.
TAFIRI. Miongozo ya usimamizi wa mabwawa ya kambare Tanzania.