Clarias gariepinus, anayejulikana kama kambare wa Kiafrika (African sharptooth catfish), ndiye aina kuu inayofugwa Tanzania na nchi nyingine za Afrika Mashariki. Ni samaki wa asili wa mito na maziwa ya Afrika, hivyo amezoea hali ya hewa na maji ya eneo hili vizuri zaidi kuliko aina za kigeni.
Kuna aina nyingine za kambare (kama Clarias anguillaris) zinazopatikana baadhi ya maeneo, lakini Clarias gariepinus ndiye anayetumika zaidi kwenye hatchery na ufugaji wa kibiashara kwa sababu ya kukua haraka na kustahimili msongamano.
Kambare wa kiume pekee (monosex)
Kambare wa kiume hukua haraka zaidi na kufikia uzito mkubwa zaidi kuliko wa kike. Kwa sababu hii, hatchery nyingi za kisasa hutengeneza vifaranga wa kiume pekee (monosex) kwa kutumia homoni maalum katika hatua za mwanzo za maisha, ili kuepuka kuzaliana ovyo bwawani na kupata ukuaji sawa na wa haraka kwa kundi zima.
Vifaranga wa kawaida (mixed-sex, bila kubadilishwa) wataendelea kuzaliana wenyewe bwawani wakifikia umri wa balehe, na hivyo kuzalisha idadi kubwa ya vifaranga wadogo wasiotarajiwa wanaoshindania chakula na nafasi na kambare wakubwa, na kupunguza ufanisi wa mzunguko wa kibiashara.
Kumbuka
Uliza hatchery kama vifaranga ni monosex au la kabla ya kununua. Kwa ufugaji wa kibiashara unaolenga soko la nyama, vifaranga wa kiume pekee hutoa matokeo bora zaidi na ukuaji unaotabirika.
Jinsi ya kuchagua vifaranga bora
Vigezo vya kuchagua vifaranga bora
Kigezo
Vifaranga bora
Ishara za tahadhari
Mwendo
Wanaogelea kwa nguvu, wanajibu haraka wakisumbuliwa
Wanaelea juu bila nguvu, hawajibu
Umbo
Sawa kwa ukubwa ndani ya kundi
Tofauti kubwa za ukubwa ndani ya kundi moja
Ngozi
Laini, isiyo na majeraha wala madoa
Vidonda, madoa meupe, au ngozi iliyochubuka
Tumbo
Umbo la kawaida, si limevimba wala limebonyea
Tumbo limevimba sana au limebonyea
Chanzo
Hatchery yenye leseni na sifa nzuri
Muuzaji asiyejulikana asiye na historia
Umri wa kusafirisha
Wiki 3 hadi 4 (sentimita 3 hadi 5)
Wachanga mno kwa usafiri mrefu
Sogeza jedwali kushoto na kulia ukiwa kwenye simu.
Onyo
Usinunue vifaranga waliochanganyika kwa ukubwa mkubwa tofauti. Tofauti kubwa ya ukubwa ndani ya kundi moja ni ishara ya kwanza ya cannibalism itakayoendelea bwawani kwako, ambapo wakubwa watawala wadogo.
Kusafirisha vifaranga
Safirisha asubuhi mapema au jioni wakati wa baridi, si mchana wa jua kali.
Punguza chakula masaa 12 hadi 24 kabla ya kusafirisha ili kupunguza taka kwenye maji ya kubebea.
Tumia mifuko ya plastiki yenye maji na oksijeni (kama inapatikana) au vyombo vyenye maji ya kutosha na hewa nzuri kwa safari fupi.
Weka vifaranga kwenye maji mapya taratibu (acclimatization) — changanya maji ya usafiri na maji ya bwawa lako kidogo kidogo kwa dakika 20 hadi 30 kabla ya kuwaachia kabisa, ili kupunguza msongo wa mabadiliko ya ghafla ya joto na ubora wa maji.
Muhtasari wa Sura
Clarias gariepinus ndiye aina kuu ya kambare inayofugwa Tanzania.
Vifaranga wa kiume pekee (monosex) hukua haraka zaidi na kwa usawa zaidi kuliko mchanganyiko.
Chagua vifaranga wenye mwendo wa nguvu, umbo sawa, na ngozi safi kutoka chanzo cha uhakika.
Tofauti kubwa ya ukubwa ndani ya kundi moja la vifaranga ni ishara ya tahadhari.
Acclimatization ya taratibu inapunguza msongo wakati wa kuachia vifaranga kwenye maji mapya.
Maneno Muhimu na Maana Zake
MonosexVifaranga wa jinsia moja tu (kiume), wanaotengenezwa kwa homoni kuzuia kuzaliana ovyo.
HatcheryKituo maalum cha kuzalisha na kutotolesha vifaranga vya samaki.
AcclimatizationMchakato wa kumzoesha samaki taratibu maji mapya kabla ya kumwachia kabisa.
Maswali ya Kujipima
Kwa nini hatchery nyingi za kisasa hutengeneza vifaranga wa kiume pekee (monosex)?
Mfugaji ananunua vifaranga wenye tofauti kubwa ya ukubwa ndani ya kundi moja kwa sababu ni nafuu. Kwa nini hii ni hatari?
Kwa nini acclimatization (kuzoesha taratibu maji mapya) ni hatua muhimu wakati wa kuachia vifaranga wapya?
Majibu
Kwa sababu kambare wa kiume hukua haraka zaidi na kufikia uzito mkubwa zaidi kuliko wa kike. Vifaranga wasiobadilishwa wataendelea kuzaliana bwawani wakifikia balehe, na kuzalisha idadi kubwa ya vifaranga wadogo wasiotarajiwa wanaopunguza ufanisi wa mzunguko wa kibiashara.
Kwa sababu kambare ni mla nyama, na vifaranga wakubwa wanaweza kula wadogo wanapokuwa pamoja. Tofauti kubwa ya ukubwa ni ishara ya kwanza ya tatizo la cannibalism litakaloendelea bwawani, likipunguza idadi na kuongeza hasara.
Kwa sababu mabadiliko ya ghafla ya joto na ubora wa maji kati ya chombo cha usafiri na bwawa jipya husababisha msongo mkubwa unaoweza kusababisha vifo. Kuchanganya maji taratibu kwa dakika 20 hadi 30 humruhusu mwili wa kifaranga kuzoea mabadiliko bila mshtuko.
Marejeo ya Kuaminika
FAO. Miongozo ya uzalishaji wa vifaranga vya Clarias gariepinus.
TAFIRI. Ripoti za hatchery za kambare Tanzania.
WorldFish. Miongozo ya monosex tilapia na kambare kwa ufugaji wa Afrika.